ค้นพบหุ่นกระบอกปริศนาลึกลับอายุ 2,400 ปี บนยอดพีระมิดในเอลซัลวาดอร์

ค้นพบหุ่นกระบอกปริศนาลึกลับอายุ 2,400 ปี บนยอดพีระมิดในเอลซัลวาดอร์

นักโบราณคดีในเมืองซานอิซิดโร ประเทศเอลซัลวาดอร์ ได้ขุดพบหุ่นเซรามิกอายุกว่า 2,400 ปีที่สวยงามตระการตาบนโครงสร้างทรงปิรามิด การค้นพบครั้งนี้เปิดมุมมองใหม่เกี่ยวกับพิธีกรรมสาธารณะและการแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรมในอเมริกากลางในสมัยโบราณ การค้นพบดังกล่าวมีรายงานครั้งแรกในวารสาร Antiquity ซึ่งขัดแย้งกับสมมติฐานก่อนหน้านี้ที่ว่าพื้นที่ดังกล่าวเป็นวัฒนธรรมที่แยกตัวออกไป และสนับสนุนการผสมผสานกับวัฒนธรรมใกล้เคียง

พบตุ๊กตา 5 ชิ้นบนยอดพีระมิดเอลซัลวาดอร์ สเกลเป็นเซนติเมตร เครดิต: J. Przedwojewska-Szymańska/PASI; สมัยโบราณ (2025)
รูปปั้นห้าชิ้น (ตัวเมียสี่ตัว และตัวผู้หนึ่งตัว) ถูกค้นพบระหว่างการขุดค้นที่นำโดยนักโบราณคดี Jan Szymański แห่งมหาวิทยาลัยวอร์ซอในปี 2022 สถานที่ดังกล่าวไม่มีซากศพมนุษย์อยู่เลย ซึ่งแตกต่างจากเครื่องสังเวยฝังศพทั่วไป ซึ่งทำให้ผู้วิจัยสันนิษฐานว่ารูปปั้นเหล่านี้ถูกใช้ในพิธีกรรมสาธารณะมากกว่าพิธีศพ

ลักษณะที่โดดเด่นที่สุดประการหนึ่งของหุ่นกระบอกเหล่านี้คือใบหน้าที่แสดงอารมณ์ได้ ซึ่งดูเหมือนจะเปลี่ยนอารมณ์ขึ้นอยู่กับมุมมองของผู้ชม “เมื่อมองจากด้านบน หุ่นกระบอกดูเหมือนจะยิ้มแย้ม แต่เมื่อมองจากมุมราบ หุ่นกระบอกจะโกรธหรือดูถูก และเมื่อมองจากด้านล่าง หุ่นกระบอกจะกลัว” ชีมานสกีกล่าวในแถลงการณ์ แม้ว่าจะยังไม่แน่ชัด แต่ผู้เขียนสันนิษฐานว่านี่เป็นการออกแบบโดยตั้งใจ ซึ่งอาจช่วยเพิ่มบทบาทของหุ่นกระบอกในการแสดงพิธีกรรมในตำนานและเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์

ตำแหน่งของภาพและตัวรูปปั้นกลวงในการขุดค้นที่ด้านบน Cerrito 1 เครดิต: M. Sokołowski/PASI; Antiquity (2025)
หุ่นเชิดสามตัวมีความสูงเกือบหนึ่งฟุต (30 เซนติเมตร) ในขณะที่อีกสองตัวมีความสูงประมาณ 18 เซนติเมตรและ 10 เซนติเมตร หุ่นเชิดตัวใหญ่ที่สุดมีภาพเปลือย ในขณะที่ตัวเล็กกว่ามีผมและเครื่องประดับหู ที่สำคัญ หุ่นเชิดสามตัวที่ใหญ่ที่สุดมีหัวที่ขยับได้และปากที่อ้าได้ เช่นเดียวกับตุ๊กตาในปัจจุบัน ดังนั้นจึงตอกย้ำทฤษฎีที่ว่าหุ่นเชิดเหล่านี้ถูกใช้ในนิทานหรือการแสดงละคร

ส่วนที่ยื่นออกมาและช่องทำให้สามารถขยับหัวได้ดังที่เห็นในรูปปั้นขนาดใหญ่ทั้งสามชิ้น เครดิต: J. Przedwojewska-Szymańska/PASI; ยุคโบราณ (2025)
นี่เป็นเพียงครั้งที่สองที่พบรูปปั้นในบริบทดั้งเดิม และถือเป็นครั้งแรกที่มีการระบุตัวตนของรูปปั้นผู้ชาย รูปปั้นที่คล้ายกันอีกหกชิ้นถูกค้นพบในปี 2012

บนที่ราบสูงของกัวเตมาลา รูปปั้นเหล่านี้เป็นผู้หญิงทั้งหมดและมีอายุย้อนกลับไปถึงช่วงปลายยุคกลางก่อนคลาสสิก (350–100 ปีก่อนคริสตศักราช) ความคล้ายคลึงกันของรูปปั้นเหล่านี้ดูเหมือนจะชี้ให้เห็นถึงประเพณีวัฒนธรรมร่วมกันในภูมิภาคนี้

นอกจากนี้ ยังพบ โบราณวัตถุอื่นๆร่วมกับหุ่นกระบอกด้วย ได้แก่ จี้หยก ภาชนะใส่อาหารที่วางซ้อนกัน และหินเจียรที่แตกหัก โบราณวัตถุจากหยกเหล่านี้มีความคล้ายคลึงกับที่พบในแหล่งโบราณสถานในนิการากัว คอสตาริกา และปานามา ซึ่งทำให้การค้าและวัฒนธรรมในภูมิภาคนี้มีความเชื่อมโยงกันมากยิ่งขึ้น

หัวของรูปปั้นผู้ชายที่มีรอยสักหรือรอยแผลเป็น เครดิต: J. Przedwojewska-Szymańska/PASI; ยุคโบราณ (2025)
การขุดค้นทางโบราณคดีในเอลซัลวาดอร์ค่อนข้างท้าทายเนื่องจากภัยธรรมชาติและการขยายตัวของเมืองสมัยใหม่ การปะทุของภูเขาไฟอีโลปังโกครั้งใหญ่ระหว่างปี ค.ศ. 400 ถึง ค.ศ. 500 ได้ฝังแหล่งโบราณคดีหลายแห่งไว้ใต้ชั้นเถ้าถ่าน นอกจากนี้ ประชากรหนาแน่นในพื้นที่ยังจำกัดขอบเขตการขุดค้นทางโบราณคดีอีกด้วย ดังที่ซีมานสกีตั้งข้อสังเกตว่า “มีข้อมูลน้อยมากเกี่ยวกับเอกลักษณ์และความเกี่ยวข้องทางชาติพันธุ์และภาษาของผู้สร้างถิ่นฐานโบราณซึ่งมีอยู่ก่อนการมาถึงของชาวยุโรปในช่วงต้นศตวรรษที่ 16”

Szymański กล่าวเสริมว่า “การค้นพบนี้ขัดแย้งกับแนวคิดที่แพร่หลายเกี่ยวกับความล้าหลังหรือความโดดเดี่ยวทางวัฒนธรรมของเอลซัลวาดอร์ในสมัยโบราณ การค้นพบนี้เผยให้เห็นถึงการมีอยู่ของชุมชนที่มีชีวิตชีวาและมีขอบเขตกว้างไกลที่สามารถแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับสถานที่ที่อยู่ห่างไกลได้อย่างน่าทึ่ง”