ญี่ปุ่นกำลังมองถึงการปรับแก้กฎหมายต่อต้านการค้าบริการทางเพศ ให้คนซื้อบริการอาจจะมีความผิดด้วย....

ช่วงนี้ญี่ปุ่นเหมือนกำลัง “หันกลับมามอง” กฎหมายต่อต้านการค้าบริการทางเพศของตัวเองแบบจริงจังขึ้นนะ คือประเด็นมันไม่ใช่แค่ว่า “จะจับเพิ่ม” หรือ “จะเข้มงวดขึ้น” เฉย ๆ แต่เป็นคำถามใหญ่เลยว่า คนซื้อบริการควรถูกนับเป็นผู้กระทำผิดด้วยไหม เพราะที่ผ่านมา ภาพมันบิด ๆ อยู่ตรงที่กฎหมายเหมือนชี้นิ้วไปที่ “คนขาย” เป็นหลัก ทั้งที่ในหลายกรณี คนขายไม่ได้เต็มใจด้วยซ้ำ

จุดเริ่มต้นของข่าวนี้มาจากการแถลงข่าวประจำวันเมื่อวันอังคาร (10 ก.พ.) ที่ ฮิโรชิ ฮิรากูชิ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ออกมาบอกว่า กระทรวงจะตั้ง “คณะผู้เชี่ยวชาญ” เพื่อคุยกันเรื่องความเป็นไปได้ของการปรับแก้กฎหมายภายในปีงบประมาณนี้ ซึ่งจะสิ้นสุดในเดือนมีนาคม ฟังดูเหมือนเป็นเรื่องขั้นตอนทางราชการทั่ว ๆ ไป แต่จริง ๆ แล้วมันเป็นสัญญาณว่ารัฐเริ่มมองว่าเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องเล็ก ๆ แล้ว

ฮิรากูชิให้เหตุผลประมาณว่า ช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา พฤติกรรมหลายอย่าง—โดยเฉพาะภาพการ “ซื้อขายบริการทางเพศบนท้องถนน”—ถูกพูดถึงในฐานะปัญหาสังคมชัดขึ้นเรื่อย ๆ และมีเสียงเรียกร้องให้รัฐใช้มาตรการที่ “เหมาะสม” มากกว่านี้ ซึ่งคำว่าเหมาะสมในที่นี้ก็แอบตีความได้หลายแบบเลยนะ ทั้งคุมเข้ม ทั้งป้องกัน ทั้งจัดระเบียบ หรืออาจถึงขั้น “ย้ายความผิด” ไปแตะฝั่งผู้ซื้อด้วย

ที่น่าสนใจคือ พอมีคนถามตรง ๆ ว่า การเปลี่ยนแปลงที่กำลังพิจารณาอยู่นี่รวมถึงการทำให้ “ผู้ซื้อบริการ” กลายเป็นผู้กระทำผิดตามกฎหมายต่อต้านการค้าประเวณีด้วยไหม ฮิรากูชิก็ไม่ได้ให้รายละเอียดเพิ่ม คือไม่ได้ปฏิเสธ แต่ก็ไม่ได้ยืนยัน เลยกลายเป็นช่องว่างให้สังคมจับตาว่ารัฐกำลังจะไปทางไหนกันแน่

แล้วทำไมประเด็นนี้ถึงเดือดขึ้นในช่วงนี้? ส่วนหนึ่งมาจากแรงส่งทางการเมืองด้วย เพราะก่อนหน้านั้นมีการเล่าว่า นายกรัฐมนตรี ซานาเอะ ทาคาอิจิ เคยสั่งการรัฐมนตรีว่าการกระทรวงยุติธรรม ระหว่างการประชุมรัฐสภาเมื่อเดือนพฤศจิกายน ให้ไปพิจารณาว่าจะ “ลงโทษผู้ซื้อบริการ” ได้อย่างไรบ้าง หลังจาก รินโตโร โอกาตะ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เรียกร้องให้รัฐบาลใช้มาตรการเข้มกว่าที่เป็นอยู่

พอเอาทั้งสองจุดมารวมกัน มันเลยเหมือนญี่ปุ่นกำลังจะ “อุดช่องโหว่” ที่ถูกวิจารณ์มานาน ว่ากฎหมายปัจจุบันมันแปลก ๆ คือ จับแต่คนขาย ทั้งที่หลายครั้งคนขายเป็นฝ่ายถูกบังคับ ถูกหลอก หรืออยู่ในสถานการณ์ที่เลือกไม่ได้

ตัวกฎหมายที่พูดถึงกันนี่เป็นกฎหมายที่ใช้มาตั้งแต่ปี 1956 และมันบังคับใช้เฉพาะ “การค้าประเวณีระหว่างผู้ใหญ่กับผู้ใหญ่” ด้วยนะ ไม่ได้เหมารวมทุกกรณีไปหมด และแม้จะกำหนดว่าการขายบริการเป็นสิ่งผิดกฎหมาย แต่ในทางปฏิบัติกลับลงโทษได้แค่บางมุม เช่น “การเสนอขายบริการในที่สาธารณะ” คือไม่ใช่ว่าคนขายทุกคนจะโดนทันที แต่ถ้าไปอยู่ในพื้นที่ที่เข้าข่าย ก็มีโอกาสโดนจับหรือปรับมากกว่า

ส่วนคดีที่เกี่ยวกับคนอายุต่ำกว่า 18 ปี ญี่ปุ่นจะไปใช้กฎหมายอื่น เช่น กฎหมายห้ามค้าประเวณีเด็ก/ห้ามลามกอนาจารเด็ก และกฎหมายคุ้มครองเด็ก ซึ่งก็ดูเหมือนระบบพยายามแยก “ผู้ใหญ่” กับ “เด็ก” ออกจากกันชัดเจนอยู่แล้ว

แต่ปัญหาที่ทำให้คนยิ่งตั้งคำถามก็คือ บางคดีมันสะท้อนว่า “ผู้ซื้อ” แทบไม่โดนอะไร ทั้งที่เป็นส่วนสำคัญของวงจรนี้ อย่างกรณีที่ถูกยกมาในข่าว เมื่อเดือนกันยายน เด็กหญิงไทยวัย 12 ปีไปขอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่ตรวจคนเข้าเมือง หลังถูกบังคับให้ขายบริการทางเพศที่ร้านนวดในโตเกียว ต่อมาเธอถูกคุ้มครองในฐานะเหยื่อค้ามนุษย์และส่งกลับไทย แต่ภายใต้กฎหมายต่อต้านค้าประเวณีแบบปัจจุบัน ผู้ซื้อบริการในคดีนี้จะไม่ถูกดำเนินคดี ประเด็นนี้มันแทงใจเลย เพราะถ้ามองในเชิงความยุติธรรม คนก็จะถามทันทีว่า “ทำไมคนที่จ่ายเงินถึงไม่ต้องรับผิด?”

อีกชั้นหนึ่งที่ทำให้รัฐถูกกดดันมากขึ้น คือภาพรวมช่วงหลังญี่ปุ่นเริ่มเห็นการ “ผงาด” ของการท่องเที่ยวทางเพศ ทั้งในหมู่นักท่องเที่ยวต่างชาติและชาวญี่ปุ่นเอง ผู้คนจำนวนมากหลั่งไหลไปยังย่านสถานบันเทิงอย่างคาบูกิโจเพื่อซื้อบริการ และในขณะเดียวกันก็เกิดปัญหาสังคมจาก “หญิงสาววัยรุ่น” ที่หนีออกจากบ้านแล้วมาขายตัวบนถนนมากขึ้นเรื่อย ๆ เรื่องนี้มันเลยไม่ใช่แค่เรื่องศีลธรรมส่วนบุคคล แต่มันไปแตะความปลอดภัย การค้ามนุษย์ ความเหลื่อมล้ำ และการปกป้องเด็กและเยาวชนแบบเต็ม ๆ

ถ้าสรุปแบบเพื่อนคุยกันง่าย ๆ ก็คือ ตอนนี้ญี่ปุ่นเหมือนอยู่ตรงทางแยก: จะปล่อยให้กฎหมายยังคงลงโทษฝั่ง “ผู้ขาย” เป็นหลักต่อไป ทั้งที่หลายคนเป็นเหยื่อของการบังคับและสภาพแวดล้อม หรือจะปรับแนวคิดใหม่ให้มองว่า “ผู้ซื้อ” ก็ต้องรับผิดด้วย เพราะถ้าไม่มีคนซื้อ วงจรมันก็ไม่โต

ส่วนคณะผู้เชี่ยวชาญที่กำลังจะตั้งขึ้นนี่แหละ จะเป็นเหมือนเวทีที่ต้องถกกันหนักแน่ ๆ ว่าสุดท้ายจะวางกฎยังไงให้สมดุล ระหว่างการจัดการปัญหาสังคม การปกป้องเหยื่อ และการปิดช่องโหว่ที่คนวิจารณ์มานาน