ประเทศแกมเบียกับการถกเถียงครั้งใหญ่ เมื่อร่างกฎหมายยกเลิกการห้ามขลิบอวัยวะเพศหญิงไม่ผ่านสภา

ในปี 2024 โลกจับตามองประเทศแกมเบีย (The Gambia) หลังเกิดความพยายามเสนอร่างกฎหมายเพื่อยกเลิกการห้าม การขลิบอวัยวะเพศหญิง (Female Genital Mutilation: FGM) ซึ่งเป็นประเด็นที่สร้างความขัดแย้งอย่างรุนแรงระหว่างฝ่ายที่มองว่าเป็น “วัฒนธรรมดั้งเดิม” กับฝ่ายที่มองว่าเป็น “การละเมิดสิทธิมนุษยชน”

สุดท้ายร่างกฎหมายดังกล่าวไม่ผ่านความเห็นชอบของสภา ทำให้กฎหมายห้าม FGM ของแกมเบียยังคงมีผลบังคับใช้ต่อไป

FGM คืออะไร?

การขลิบอวัยวะเพศหญิง หรือ FGM คือการตัด ดัดแปลง หรือทำลายเนื้อเยื่อบริเวณอวัยวะเพศหญิงโดยไม่มีเหตุผลทางการแพทย์ โดยส่วนใหญ่มักเกิดขึ้นกับเด็กผู้หญิง

องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า FGM ไม่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ และอาจสร้างผลกระทบทั้งทางร่างกายและจิตใจ เช่น เลือดออก การติดเชื้อ ความเจ็บปวดเรื้อรัง ปัญหาในการคลอดบุตร และผลกระทบด้านจิตใจในระยะยาว

ทำไมแกมเบียจึงมีความพยายามยกเลิกกฎหมายห้าม?

แกมเบียเป็นประเทศที่มีชุมชนจำนวนมากซึ่งยังคงมีการปฏิบัติ FGM โดยบางกลุ่มมองว่าสิ่งนี้เป็นส่วนหนึ่งของประเพณีและอัตลักษณ์ทางสังคม

ฝ่ายสนับสนุนการยกเลิกกฎหมายอ้างเหตุผลว่า

- เป็นเรื่องของสิทธิในการรักษาวัฒนธรรม

- เป็นประเพณีที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษ

- บางกลุ่มเชื่อมโยงกับความเชื่อทางศาสนา

พวกเขามองว่ารัฐไม่ควรเข้ามาควบคุมสิ่งที่บางชุมชนถือเป็นธรรมเนียมปฏิบัติ

ฝ่ายต่อต้านมองว่าไม่ใช่เรื่องของวัฒนธรรม แต่เป็นสิทธิในร่างกาย

ฝ่ายคัดค้านร่างกฎหมายมองว่า แม้ประเพณีจะมีความสำคัญ แต่ไม่ใช่ทุกประเพณีจะสามารถดำรงอยู่ได้ หากสร้างอันตรายต่อชีวิตและร่างกายของผู้อื่น

เหตุผลสำคัญคือ เด็กผู้หญิงจำนวนมากไม่ได้มีโอกาสตัดสินใจด้วยตัวเอง การทำ FGM มักเกิดขึ้นตั้งแต่วัยเด็ก ภายใต้แรงกดดันจากครอบครัวหรือชุมชน

คำถามสำคัญจึงเกิดขึ้นว่า

“สังคมควรเคารพวัฒนธรรมมากแค่ไหน หากวัฒนธรรมนั้นกระทบสิทธิพื้นฐานของคนคนหนึ่ง?”

ศาสนาเกี่ยวข้องจริงหรือไม่?

แม้บางพื้นที่จะอ้างเหตุผลทางศาสนาในการสนับสนุน FGM แต่ในความเป็นจริง FGM ไม่ได้เป็นข้อบังคับของศาสนาใดโดยตรง

นักวิชาการศาสนาหลายกลุ่มออกมาอธิบายว่า การปฏิบัตินี้เกิดจากปัจจัยทางสังคม วัฒนธรรม และความเชื่อเรื่องบทบาทของผู้หญิง มากกว่าจะเป็นคำสั่งทางศาสนา

เมื่อวัฒนธรรมต้องเผชิญกับสิทธิมนุษยชน

กรณีแกมเบียสะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นในหลายประเทศทั่วโลก นั่นคือเส้นแบ่งระหว่าง “การเคารพวัฒนธรรม” และ “การปกป้องสิทธิของมนุษย์”

หลายคนเห็นว่าประเพณีควรได้รับการเคารพ แต่ประเพณีที่สร้างความเจ็บปวดหรือทำให้คนกลุ่มหนึ่งไม่มีสิทธิเลือกเกี่ยวกับร่างกายของตัวเอง อาจจำเป็นต้องถูกตั้งคำถาม

การที่รัฐแกมเบียยังคงกฎหมายห้าม FGM ไว้ จึงถูกมองว่าเป็นการยืนยันหลักการว่า ความปลอดภัยและสิทธิในร่างกายของเด็กและผู้หญิงควรได้รับการปกป้อง แม้ต้องเผชิญกับแรงต่อต้านจากความเชื่อดั้งเดิม

ท้ายที่สุด คำถามจากกรณีนี้อาจไม่ได้มีแค่ “ควรห้ามหรือไม่ควรห้าม FGM” แต่คือ

“เมื่อวัฒนธรรมกับสิทธิมนุษยชนขัดแย้งกัน สังคมควรเลือกปกป้องสิ่งใดก่อน?”