ทำไมคนงดเนื้อส่วนใหญ่กลับมากินอีก

ผลสำรวจชาวอเมริกันมากกว่า 11,000 คนเคยพบว่า ในกลุ่มคนที่เคยเป็นมังสวิรัติหรือวีแกน มีถึงราว 84 เปอร์เซ็นต์ที่กลับมากินเนื้อหรือผลิตภัณฑ์จากสัตว์อีกครั้ง ตัวเลขนี้ดูสูงจนชวนให้คิดว่า การงดเนื้อคงเป็นเรื่องที่ทำได้แค่ชั่วคราว แต่เมื่อดูเหตุผลของคนที่เลิกกลางทาง ปัญหามักไม่ได้อยู่ที่พวกเขาไม่เห็นด้วยกับแนวคิดเดิม แต่อยู่ที่การใช้ชีวิตแบบนั้นต่อเนื่องในโลกจริงไม่ง่ายอย่างที่คิด

ช่วงแรกของการเปลี่ยนอาหารมักเต็มไปด้วยแรงตั้งใจ บางคนเริ่มเพราะสงสารสัตว์ บางคนกังวลเรื่องสิ่งแวดล้อม บางคนอยากดูแลสุขภาพ หรือเพิ่งได้ดูสารคดีที่กระทบความรู้สึกจนตัดสินใจหยุดกินเนื้อทันที

ตอนเริ่มต้น ทุกอย่างยังสดใหม่ การอ่านฉลาก การตามหาร้านอาหาร และการทดลองทำเมนูจากพืชดูเป็นเรื่องน่าสนุก แต่เมื่อผ่านไปหลายเดือน ความยุ่งยากเล็ก ๆ ที่เจอทุกวันจะค่อย ๆ สะสม ตั้งแต่มื้อกลางวันกับเพื่อน งานเลี้ยงบริษัท อาหารที่บ้าน ไปจนถึงการเดินทางไปพื้นที่ซึ่งแทบไม่มีตัวเลือกที่กินได้

อาหารไม่ใช่แค่สารอาหาร

ในสังคมไทย มื้ออาหารแทบทุกมื้อผูกกับความสัมพันธ์ โต๊ะกับข้าวของครอบครัวอาจมีแกงที่ใส่น้ำปลา ผัดผักที่ใส่น้ำมันหอย หรือน้ำซุปที่ต้มจากกระดูก แม้เมนูจะดูเหมือนไม่มีเนื้อ แต่เครื่องปรุงและวิธีทำก็อาจไม่ตรงกับข้อจำกัดของคนกินวีแกน

คนที่เคร่งมากจึงต้องถามรายละเอียดแทบทุกครั้ง คำถามง่าย ๆ อย่าง “จานนี้มีเนื้อไหม” บางทีก็ยังไม่พอ เพราะคนทำอาจมองว่าน้ำปลา ไข่ หรือกุ้งแห้งไม่ถือเป็นเนื้อ หรืออาจตักวัตถุดิบออกแล้วคิดว่ากินได้ ทั้งที่น้ำแกงยังมีส่วนผสมจากสัตว์อยู่

ความลำบากไม่ได้มาจากอาหารเพียงอย่างเดียว หลายคนเริ่มรู้สึกว่าตัวเองทำให้คนรอบข้างต้องปรับตาม เวลาครอบครัวเลือกร้านก็ต้องนึกถึงเป็นพิเศษ เวลาไปบ้านเพื่อนเจ้าภาพอาจต้องเตรียมอาหารแยกให้ บางคนไม่อยากอธิบายซ้ำ ๆ จึงเลือกกินสิ่งที่มีอยู่ตรงหน้าเพื่อไม่ให้บรรยากาศเสีย

พอเกิดขึ้นหลายครั้ง เส้นแบ่งที่เคยชัดก็เริ่มขยับ จากเดิมไม่กินผลิตภัณฑ์จากสัตว์เลย อาจยอมกินอาหารที่มีไข่ จากนั้นเริ่มกินปลาเวลาออกไปข้างนอก และสุดท้ายกลับมากินเนื้อเป็นบางมื้อ การกลับมากินจึงไม่ได้เกิดจากการตัดสินใจครั้งใหญ่เสมอไป แต่อาจเริ่มจากข้อยกเว้นเล็ก ๆ ที่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

ปัญหาอีกด้านคือหลายคนเริ่มโดยไม่มีความรู้เรื่องโภชนาการมากพอ

การเอาเนื้อออกจากจานอย่างเดียวไม่ได้ทำให้มื้อนั้นสมดุลทันที หากตัดเนื้อ ไข่ และนมออก แต่ไม่ได้เพิ่มถั่ว เต้าหู้ ธัญพืช หรืออาหารที่ให้โปรตีนอย่างเหมาะสม สิ่งที่เหลืออาจเป็นข้าว เส้น ขนมปัง และผักเพียงเล็กน้อย กินแล้วอิ่มไม่นาน หิวบ่อย และรู้สึกไม่มีแรง

บางคนกินอาหารจากพืชแต่พึ่งอาหารแปรรูปหนัก เช่น ของทอด ขนมหวาน หรือผลิตภัณฑ์เลียนแบบเนื้อเป็นหลัก เมื่อสุขภาพไม่ดีขึ้นตามที่คาด จึงสรุปว่าการกินมังสวิรัติไม่เหมาะกับตัวเอง ทั้งที่ปัญหาอาจอยู่ที่รูปแบบการเลือกอาหารมากกว่าการไม่มีเนื้อในจาน

ผู้ที่กินวีแกนยังต้องใส่ใจสารอาหารบางชนิดเป็นพิเศษ โดยเฉพาะวิตามินบี 12 รวมถึงธาตุเหล็ก แคลเซียม ไอโอดีน สังกะสี และกรดไขมันบางประเภท ขึ้นอยู่กับอาหารที่กินในแต่ละวัน หากเริ่มแบบหักดิบโดยไม่วางแผน ไม่อ่านข้อมูล และไม่รู้ว่าควรเสริมอะไร อาการอ่อนเพลียหรือความกังวลเรื่องสุขภาพอาจทำให้กลับไปกินอาหารแบบเดิมได้ง่าย

ราคาและเวลาเป็นอีกเรื่องที่มองข้ามไม่ได้

อาหารพื้นฐานอย่างถั่ว เต้าหู้ ผัก และข้าวไม่ได้แพงเสมอไป แต่การกินให้หลากหลายต้องใช้เวลาเลือกซื้อ เตรียมวัตถุดิบ และทำอาหารเอง คนที่ทำงานหนัก กลับบ้านดึก หรืออยู่ในพื้นที่ที่ตัวเลือกจำกัด อาจพบว่าการซื้อข้าวราดแกงทั่วไปสะดวกกว่าการตามหาอาหารที่ตรงกับข้อจำกัดทุกอย่าง

ส่วนร้านอาหารวีแกนโดยเฉพาะ บางแห่งมีราคาสูงกว่าอาหารทั่วไป เพราะใช้วัตถุดิบเฉพาะ ผลิตในปริมาณน้อย หรือเปิดในย่านที่มีค่าเช่าสูง คนที่เคยคิดว่าจะฝากทุกมื้อไว้กับร้านจึงอาจพบว่า ค่าใช้จ่ายระยะยาวเกินกำลัง

แรงสนับสนุนจากคนรอบตัวก็มีผลมาก คนที่มีเพื่อนหรือคนในบ้านกินคล้ายกันมักรักษารูปแบบอาหารได้ง่ายกว่า เพราะไม่ต้องต่อสู้กับทุกมื้อเพียงลำพัง ตรงกันข้าม คนที่ถูกแซว ถูกกดดัน หรือถูกตั้งคำถามตลอดเวลา อาจเหนื่อยกับการต้องปกป้องการตัดสินใจของตัวเองมากกว่าตัวอาหารเสียอีก

ที่น่าสนใจคือ คนจำนวนหนึ่งที่กลับมากินเนื้อไม่ได้กลับไปกินเหมือนเดิมทั้งหมด บางคนลดปริมาณลงมาก กินเฉพาะเวลาเข้าสังคม เลือกงดเนื้อบางวัน หรือยังหลีกเลี่ยงเนื้อบางประเภทอยู่ ดังนั้นคำว่า “กลับมากินเนื้อ” ครอบคลุมตั้งแต่คนที่กินเพียงไม่กี่ครั้งต่อปี ไปจนถึงคนที่กลับไปกินทุกวัน ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ต่างกันมาก

ตัวเลข 84 เปอร์เซ็นต์จึงไม่ควรถูกใช้สรุปว่า การกินมังสวิรัติหรือวีแกนเป็นเรื่องล้มเหลว หรือไม่มีใครทำได้จริง ผลสำรวจลักษณะนี้ขึ้นอยู่กับนิยามของผู้ตอบ ช่วงเวลาที่เก็บข้อมูล และวิธีถามคำถาม คนที่เคยงดเนื้อเพียงช่วงสั้น ๆ อาจถูกนับรวมกับคนที่ทำมาหลายปีแล้วหยุด ขณะที่เหตุผลของแต่ละคนก็แตกต่างกันตั้งแต่สุขภาพ เงิน เวลา ความสัมพันธ์ ไปจนถึงความสะดวกในชีวิตประจำวัน

สิ่งที่ตัวเลขนี้สะท้อนได้ชัดกว่าคือ แรงตั้งใจเพียงอย่างเดียวอาจไม่พอ หากสภาพแวดล้อมไม่เอื้อ

คนที่ต้องการลดหรือเลิกกินเนื้อในระยะยาวจึงมักไปได้ดีกว่าเมื่อค่อย ๆ ปรับ เรียนรู้เมนูที่ทำได้จริง เตรียมทางเลือกสำหรับเวลาต้องออกไปข้างนอก และไม่ตั้งกฎเข้มจนความผิดพลาดเพียงมื้อเดียวกลายเป็นเหตุให้เลิกทั้งหมด

บางคนเหมาะกับการเป็นวีแกนเต็มตัว บางคนทำได้ดีกับการกินมังสวิรัติ และบางคนอาจลดเนื้อเหลือสัปดาห์ละไม่กี่มื้อ เป้าหมายเหล่านี้ให้ผลไม่เหมือนกัน แต่ก็ไม่จำเป็นต้องวัดกันด้วยคำว่าเคร่งหรือไม่เคร่งเพียงอย่างเดียว

การเปลี่ยนอาหารที่อยู่กับเราได้นาน มักไม่ใช่แบบที่ดูสมบูรณ์ที่สุดในวันแรก แต่เป็นแบบที่ยังทำต่อได้ในวันที่เหนื่อย รีบ เดินทาง มีงานเลี้ยง และต้องกินข้าวร่วมกับคนอื่นด้วย