ทำไมการปิดตาระหว่างมีเซ็กส์ ถึงทำให้เสียง สัมผัส และความรู้สึกเด่นขึ้น

พอภาพหายไป ทำไมสัมผัสเหมือนชัดขึ้น?

หลายคนเคยเจอความรู้สึกนี้ แค่หลับตาหรือใช้ผ้าปิดตา บรรยากาศเดิม คนเดิม สถานที่เดิม แต่เสียงใกล้ตัว การแตะผิว หรือการเคลื่อนไหวเล็กๆ กลับรู้สึกเด่นขึ้นทันที

จุดสำคัญคือ ดวงตาไม่ได้มีสวิตช์ที่พอกดปิดแล้วสมองจะเร่งประสาทสัมผัสอื่นขึ้นสิบเท่า ตัวเลขแบบนั้นไม่มีหลักฐานรองรับ สิ่งที่เกิดขึ้นจริงน่าสนใจกว่า เพราะมันเกี่ยวกับการแบ่งความสนใจของสมอง การคาดเดา และการประมวลผลข้อมูลจากหลายประสาทสัมผัสพร้อมกัน

สมองมีทรัพยากรความสนใจจำกัด

การมองเห็นกินพื้นที่ความสนใจไม่น้อย สมองต้องตามใบหน้า สีหน้า ตำแหน่งร่างกาย แสง และสิ่งรอบตัวอยู่ตลอด งานทดลองด้านการรับสัมผัสพบว่า เมื่อความสนใจถูกดึงไปใช้กับงานทางสายตาหนักๆ ความสามารถในการตรวจจับแรงสั่นสะเทือนที่ผิวหนังสามารถลดลงได้ ปรากฏการณ์นี้ถูกเรียกว่า inattentional numbness หรือพูดง่ายๆ ว่า มัวแต่ใช้สมองกับสิ่งที่เห็นจนพลาดสิ่งที่กำลังสัมผัสอยู่

ดังนั้นตอนหลับตา สิ่งที่เปลี่ยนอย่างรวดเร็วอาจไม่ใช่ความไวของเส้นประสาท แต่เป็น น้ำหนักที่สมองมอบให้ข้อมูลแต่ละช่องทาง เสียง การสัมผัส อุณหภูมิ และตำแหน่งของร่างกายมีโอกาสขึ้นมาอยู่หน้าฉากของความสนใจแทนภาพ

นี่ต่างจากคนที่สูญเสียการมองเห็นเป็นเวลานานมาก งานวิจัยในผู้พิการทางการมองเห็นพบการปรับตัวของสมองและความสามารถด้านการสัมผัสที่ดีขึ้นในงานบางประเภท แต่ผลไม่ได้เกิดกับทุกงาน และบางส่วนสัมพันธ์กับประสบการณ์ เช่น การอ่านอักษรเบรลล์ เพราะฉะนั้นอย่าเอาการหลับตาไม่กี่นาทีไปเทียบตรงๆ กับการเปลี่ยนแปลงของสมองจากการสูญเสียการมองเห็นระยะยาว

อีกตัวแปรที่แรงมากคือ ความคาดเดาไม่ได้

ตอนมองเห็น สมองสามารถเตรียมตัวได้ว่าอีกฝ่ายกำลังขยับเข้ามาจากทางไหน กำลังจะสัมผัสบริเวณใด หรือกำลังเปลี่ยนท่าทางอย่างไร พอปิดตา ข้อมูลล่วงหน้าส่วนนี้หายไป สมองจึงต้องพึ่งเสียง การเคลื่อนไหวของอากาศ แรงกด และสัญญาณจากร่างกายมากขึ้น

ความไม่แน่นอนแบบพอดีๆ ยังทำให้ความสนใจเกาะอยู่กับปัจจุบันได้ง่ายขึ้น คล้ายเวลารอฟังเสียงบางอย่างในห้องมืด เสียงเล็กนิดเดียวก็สะดุดความสนใจ เพราะสมองไม่รู้แน่ว่าเหตุการณ์ถัดไปจะมาจากตรงไหน

• เสียง อาจเด่นขึ้น เพราะไม่มีภาพให้ใช้ระบุตำแหน่งและตีความเหตุการณ์

• สัมผัส มีโอกาสได้รับความสนใจเต็มขึ้น โดยเฉพาะเมื่อไม่มีงานทางสายตาเข้ามาแข่งขัน

• การรับรู้ตำแหน่งร่างกาย หรือ proprioception มีบทบาทมากขึ้นในการบอกว่าส่วนต่างๆ ของร่างกายอยู่ตรงไหน

• ความคาดหวัง ทำให้สมองเฝ้ารอสัญญาณถัดไป จึงอาจรู้สึกว่ารายละเอียดบางอย่างชัดเป็นพิเศษ

แต่มีเรื่องกลับด้านที่น่าสนใจมาก คือ การมองเห็นไม่ได้เป็นศัตรูกับการสัมผัสเสมอไป งานทดลองบางชิ้นพบว่าการมองเห็นส่วนของร่างกายสามารถช่วยการประมวลผลและการระบุตำแหน่งของสัมผัสได้ด้วย สมองมนุษย์ไม่ได้ทำงานแบบปิดตาเท่ากับสัมผัสดีขึ้นทุกกรณี แต่มันผสมข้อมูลจากตา หู ผิวหนัง และตำแหน่งร่างกายเข้าด้วยกันตามงานที่กำลังทำ

แล้วทำไมบางคนชอบมาก แต่บางคนกลับไม่ชอบเลย?

เพราะประสบการณ์ไม่ได้ขึ้นกับระบบประสาทอย่างเดียว ความไว้ใจ ความรู้สึกปลอดภัย ความคุ้นเคยกับอีกฝ่าย และความสบายใจกับการเสียการควบคุมทางสายตาล้วนมีผล ถ้าการมองไม่เห็นทำให้กังวล สมองอาจหันไปเฝ้าระวังภัยแทนที่จะจดจ่อกับความรู้สึกดีๆ ผลที่ได้จึงอาจตรงข้าม คือเกร็งและเสียสมาธิ

เพราะฉะนั้นคำว่า ฟินขึ้นสิบเท่า ควรเก็บไว้เป็นภาษาพูด ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางประสาทวิทยา

สิ่งที่อธิบายได้ดีกว่าคือ เมื่อข้อมูลทางสายตาลดลง สมองต้องจัดสรรความสนใจใหม่ ความไม่แน่นอนเพิ่มขึ้น และสัญญาณจากเสียงกับผิวหนังอาจกลายเป็นสิ่งที่เด่นในประสบการณ์มากกว่าเดิม ความรู้สึกจึงเหมือนโลกภายนอกเงียบลงนิดหนึ่ง แล้วรายละเอียดบางอย่างที่เคยถูกภาพแย่งความสนใจกลับดังขึ้นมาแทน