ทำไมอะโฟรไดทีถึงเลือกแอรีสทั้งที่แต่งงานกับเทพช่างเฮฟเฟสตัสแล้ว

ถ้ามองจากตำนานกรีก เรื่องนี้ไม่ใช่แค่เทพีความงามหลงรักเทพนักรบ

คู่ของ อะโฟรไดทีและแอรีส น่าสนใจตรงที่ทั้งสองดูเหมือนอยู่คนละขั้ว แต่ในโลกของชาวกรีกโบราณ ความรัก ความใคร่ การแข่งขัน และความรุนแรงกลับถูกมองว่าอยู่ใกล้กันกว่าที่เห็นมาก

ก่อนอื่นต้องแยกเรื่องหนึ่งให้ชัด ตำนานกรีกไม่มีฉบับมาตรฐานเล่มเดียวที่บอกว่าอะโฟรไดทีนั่งคิดเป็นเหตุเป็นผลแล้วตัดสินใจเลือกแอรีสเพราะอะไร เรื่องราวถูกเล่าต่างกันตามกวี เมือง และยุคสมัย ดังนั้นคำว่า ทำไมถึงเลือก จึงควรมองผ่านบทบาทที่เทพทั้งสองมีในจินตนาการของคนกรีก มากกว่าจะพยายามวินิจฉัยนิสัยของตัวละครเหมือนบุคคลจริง

ความรักกับสงครามไม่ได้ห่างกันนัก

อะโฟรไดทีเป็นเทพีที่เกี่ยวข้องกับความรัก ความปรารถนา เสน่ห์ทางเพศ และแรงดึงดูด ส่วนแอรีสเป็นตัวแทนของสงครามในด้านดิบ ความเดือดพล่าน ความกล้า และความรุนแรง เมื่อจับสองสิ่งนี้เข้าด้วยกันจะเห็นความคล้ายบางอย่างทันที ทั้งคู่คือพลังที่ทำให้มนุษย์ เสียการควบคุม ได้ง่าย

คนที่กำลังหลงรักอาจกล้าทำเรื่องที่ปกติไม่ทำ คนที่ถูกความโกรธหรือความฮึกเหิมในสนามรบครอบงำก็เช่นกัน ตำนานจึงจับกามารมณ์กับความรุนแรงให้อยู่ใกล้กันได้อย่างเป็นธรรมชาติในสายตาของผู้ฟังสมัยโบราณ

แล้วเฮฟเฟสตัสอยู่ตรงไหนในเรื่องนี้

ในมหากาพย์ Odyssey ของโฮเมอร์ มีตอนโด่งดังที่เล่าว่าอะโฟรไดทีเป็นภรรยาของเฮฟเฟสตัส เทพแห่งงานช่างและโลหะ แต่ลอบมีสัมพันธ์กับแอรีส เมื่อเฮฟเฟสตัสรู้เข้า จึงสร้างตาข่ายโลหะที่มองแทบไม่เห็นเพื่อจับทั้งคู่ไว้บนเตียง แล้วเรียกเหล่าเทพมาดูความอับอายของผู้ลักลอบคบกัน

จุดสำคัญคือโฮเมอร์ไม่ได้ให้คำอธิบายทางจิตวิทยายาวๆ ว่าอะโฟรไดทีไม่พอใจชีวิตแต่งงานเพราะอะไร เรื่องเล่าทำหน้าที่เป็นทั้งฉากตลกร้าย การประจานการคบชู้ และการแสดงฝีมืออันเหนือชั้นของเฮฟเฟสตัส

เพราะฉะนั้น ภาพที่ว่า เทพีสาวสวยถูกบังคับให้แต่งกับเทพช่างที่ไม่น่าดึงดูด จึงหนีไปหาเทพนักรบสุดเร่าร้อน เป็นการตีความที่พบได้บ่อยในงานเล่าสมัยใหม่ แต่รายละเอียดหลายส่วนไม่ได้ตรงกันทุกแหล่งโบราณ ต้องระวังไม่เอาฉบับเล่าสมัยหลังไปครอบตำนานทั้งหมด

แอรีสเองก็ไม่ได้เป็นแค่เทพแห่งการทำลายล้าง

ในวรรณกรรมกรีก แอรีสมักถูกตำหนิเรื่องความหุนหันและความกระหายสงคราม โดยเฉพาะเมื่อเทียบกับอะธีนาที่แทนสงครามเชิงยุทธศาสตร์ แต่สิ่งที่แอรีสมีชัดเจนคือ พลังทางกาย ความกล้า ความร้อนแรง และพลังชีวิตแบบไม่ยับยั้ง ซึ่งเข้าคู่กับด้านกามารมณ์ของอะโฟรไดทีได้พอดี

• อะโฟรไดที ทำให้เกิดแรงดึงดูดและความต้องการ

• แอรีส ทำให้เกิดแรงปะทะและการช่วงชิง

• ทั้งสองพลังสามารถทำให้เหตุผลของมนุษย์ถูกผลักออกไปข้างหลัง

ความสัมพันธ์นี้ยังปรากฏผ่านลูกของทั้งคู่ในตำนานบางสาย เช่น โฟบอส ผู้แทนความหวาดกลัว และ ไดมอส ผู้แทนความสยองขวัญ ซึ่งติดตามแอรีสในสนามรบ ส่วนอีกชื่อที่มีความหมายชวนคิดมากคือ ฮาร์โมเนีย เทพีแห่งความกลมกลืน ผู้ถูกนับว่าเป็นธิดาของแอรีสกับอะโฟรไดทีในประเพณีสำคัญหลายสาย

ตรงนี้มีความย้อนแย้งสวยมาก ความรักกับความขัดแย้งให้กำเนิด ความกลมกลืน ได้ โลกกรีกชอบแนวคิดแบบนี้ พลังตรงข้ามไม่ได้จำเป็นต้องกำจัดกัน แต่อาจประกอบกันจนเกิดระเบียบชนิดใหม่

ยังมีหลักฐานว่าความสัมพันธ์ของอะโฟรไดทีกับสงครามเก่าแก่กว่าฉากรักกับแอรีสเสียอีก

อะโฟรไดทีไม่ได้มีแต่ภาพเทพีแห่งความรักอ่อนหวาน บางพื้นที่ของโลกกรีกมีการบูชาอะโฟรไดทีในลักษณะที่สัมพันธ์กับการทหาร เช่นสมญา Aphrodite Areia ซึ่งมีความหมายประมาณว่าอะโฟรไดทีในด้านนักรบหรือเกี่ยวข้องกับแอรีส นักวิชาการยังเชื่อมโยงเทพีองค์นี้กับเทพีแห่งความรักและสงครามในวัฒนธรรมตะวันออกใกล้ โดยเฉพาะอิชทาร์หรืออินันนา แม้เส้นทางการรับอิทธิพลและพัฒนาการของลัทธิจะซับซ้อนกว่าการบอกว่าเป็นเทพองค์เดียวกันตรงๆ

ดังนั้นการที่เทพีแห่งความปรารถนาไปอยู่ข้างเทพแห่งสงครามจึงไม่ใช่มุกประหลาดของคนโบราณ แต่มันแตะความคิดที่มีรากลึกว่า ความใคร่ การแย่งชิง อำนาจ ความหึงหวง และความรุนแรงสามารถเดินอยู่บนถนนเส้นเดียวกัน

และอย่าลืมว่าแอรีสไม่ได้เป็นคนรักเพียงคนเดียวของอะโฟรไดที ตำนานยังจับเทพีองค์นี้เข้ากับอโดนิส แอนไคซีส และตัวละครอื่นอีกหลายราย เพราะหน้าที่ของอะโฟรไดทีไม่ใช่การเป็นตัวแทนชีวิตคู่แบบรักเดียว แต่คือพลังแห่งแรงปรารถนาที่สามารถทำให้ทั้งเทพและมนุษย์เข้าไปอยู่ในสถานการณ์ยุ่งเหยิงได้ตลอดเวลา

ถ้าจะอ่านเรื่องอะโฟรไดทีกับแอรีสให้สนุกที่สุด จึงไม่ต้องถามแค่ว่า ทำไมคนสวยถึงชอบคนรุนแรง เพราะนั่นเป็นกรอบคิดสมัยใหม่เกินไป ลองมองว่าคนกรีกกำลังเอาพลังพื้นฐานสองชนิดของมนุษย์มาวางบนเตียงเดียวกัน พลังหนึ่งทำให้คนอยากครอบครอง อีกพลังหนึ่งทำให้คนพร้อมต่อสู้เพื่อสิ่งที่อยากได้ แล้วเรื่องก็วุ่นทันที