ฟันมนุษย์แข็งแค่ไหนเมื่อเทียบกับฟันฉลาม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กัดของแข็งแล้วรู้สึกเสียวฟันขึ้นมา หลายคนคงนึกว่าฟันเป็นของเปราะ แตกง่าย และสู้เขี้ยวฉลามไม่ได้อยู่แล้ว ภาพฟันฉลามที่คมเป็นแฉกจึงดูเหมือนอาวุธของนักล่า ส่วนฟันกรามของคนดูเป็นเพียงเครื่องมือบดข้าว

ผิวขาวเงาที่หุ้มฟันของเราเรียกว่า เคลือบฟัน มันเป็นเนื้อเยื่อที่แข็งที่สุดในร่างกายมนุษย์ หน้าที่ของมันคือรับแรงกัดและปกป้องชั้นเนื้อฟันที่อยู่ข้างในทุกวัน

ประโยคที่ว่าเท่าฟันฉลามขาว ต้องแก้ให้ตรงงานวิจัย

หลักฐานที่มักถูกนำมาเล่าต่อมาจากงานชีววัสดุปี 2010 เรื่องคุณสมบัติเชิงกลของฟันฉลาม นักวิจัยตัดฟันของฉลามหัวค้อนบอนเน็ตเฮดและฉลามเสือทรายชนิดละ 5 ซี่ ขัดผิวตัวอย่าง แล้วใช้หัวกดเพชรขนาดเล็กกดลงไปในชั้นนอกและชั้นเนื้อฟัน โดยวัดรอยกดลึก 2 ไมโครเมตร จุดละ 9 ตำแหน่ง

ผลที่รายงานคือ ชั้นนอกของฟันฉลามซึ่งเรียกว่า enameloid ของฉลามสองชนิดนี้มีค่าความแข็งและความยืดหยุ่นใกล้กัน งานชิ้นนั้นไม่ได้ทดสอบฟันฉลามขาว และไม่ได้วางตัวอย่างฟันมนุษย์ลงทดสอบเคียงกันในชุดเดียว จึงยังพูดไม่ได้ว่า “ฟันคนแข็งเท่าฟันฉลามขาวเป๊ะ”

สิ่งที่พูดได้อย่างระวังคือ ค่าความแข็งของเคลือบฟันมนุษย์จากงานก่อนหน้าอยู่ในช่วงใกล้เคียงกับชั้น enameloid ของฟันฉลามในวรรณกรรมชีววัสดุหลายชิ้น จึงเป็นการเปรียบเทียบที่พอฟังขึ้นในระดับคุณสมบัติวัสดุ ไม่ใช่ผลแพ้ชนะจากการดวลกัด หรือหลักฐานเฉพาะของฉลามขาว

เหมือนกันในคำว่าแข็ง แต่โครงสร้างและหน้าที่ต่างกัน

เคลือบฟันมนุษย์สร้างจากผลึกแร่ที่อัดแน่นและเรียงตัวเป็นโครงสร้างระดับจุลภาค จึงทนแรงกดและการสึกได้ดีมาก ฟันฉลามมีชั้น enameloid ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อคล้ายเคลือบฟันแต่มีองค์ประกอบและการก่อตัวต่างออกไป ค่าความแข็งยังเปลี่ยนได้ตามตำแหน่งที่วัด ทิศทางของโครงสร้าง และวิธีเตรียมตัวอย่าง

คำว่า “แข็ง” ในการทดสอบนี้หมายถึงความต้านทานต่อการถูกหัวกดทำให้เกิดรอย ไม่ได้หมายความว่าฟันจะทนต่อการบิ่น การกระแทก กรด หรือการกัดสิ่งเดียวกันได้เท่ากันทุกด้าน รูปทรงฟันและแรงกัดของสัตว์แต่ละชนิดยังถูกออกแบบมาเพื่ออาหารคนละแบบ

ฉลามได้เปรียบตรงมีระบบเปลี่ยนฟันต่อเนื่อง

ฉลามและปลากระเบนมีฟันเรียงเป็นแถว และยังคงสร้างฟันรุ่นถัดไปได้ตลอดชีวิต งานด้านพัฒนาการพบว่าระบบนี้เกี่ยวข้องกับแผ่นเนื้อเยื่อสร้างฟันที่ทำงานต่อเนื่อง ฟันของฉลามจำนวนมากจึงใช้งานเพียงช่วงหนึ่งแล้วถูกแทนที่ด้วยซี่ใหม่

มนุษย์ต่างออกไป เรามีฟันน้ำนมและฟันแท้เป็นหลัก เมื่อฟันแท้เสียไป ร่างกายไม่ได้สร้างซี่ใหม่ขึ้นมาทดแทนตามธรรมชาติ ความแข็งของเคลือบฟันจึงมีค่าอย่างมาก เพราะต้องรับใช้งานไปอีกหลายสิบปี

คู่ต่อสู้ที่ฟันคนแพ้บ่อยคือกรดในปาก

น้ำตาลไม่ได้ละลายเคลือบฟันเองทันที แต่แบคทีเรียในปากนำไปใช้สร้างกรด กรดจะดึงแร่ธาตุออกจากผิวเคลือบฟัน การโดนกรดซ้ำบ่อยจากอาหารหรือเครื่องดื่มหวานทำให้การสูญเสียแร่สะสม จนผิวฟันอ่อนแอและเกิดโพรงได้

น้ำลายและฟลูออไรด์ช่วยเติมแร่กลับได้ในระยะเริ่มต้น การแปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์วันละ 2 ครั้ง ลดความถี่ของของหวานหรือเครื่องดื่มหวานระหว่างมื้อ และตรวจฟันตามนัด จึงช่วยรักษาวัสดุที่แข็งที่สุดในร่างกายให้ทำหน้าที่ได้นานที่สุด

สรุปที่ตรงหลักฐานคือ เคลือบฟันมนุษย์แข็งมากและมีคุณสมบัติใกล้เคียงกับชั้นนอกของฟันฉลามบางชนิดในการศึกษาวัสดุศาสตร์ ส่วนคำยืนยันว่าเท่าฟันฉลามขาวโดยตรง ยังไม่มีหลักฐานจากงานทดลองนี้รองรับ