เส้นทางรถไฟจีนกับแอฟริกาได้รับการปรับปรุงใหม่แล้ว

เส้นทางรถไฟจีนกับแอฟริกาได้รับการปรับปรุงใหม่แล้ว

ทางรถไฟในแอฟริกาที่จีนสร้างขึ้น ในยุค "เหมา เจ๋อ ตุง" ในฐานะ "สัญลักษณ์แห่งมิตรภาพ" กำลังจะถูกเปลี่ยนเป็นธุรกิจของบริษัทจีนในอีกครึ่งศตวรรษต่อมา ทางรถไฟระยะทาง 1,860 กิโลเมตรที่เชื่อมระหว่างแทนซาเนียและแซมเบียนั้น ทรุดโทรมลงเป็นอย่างมาก มีปัญหาเรื่องการตกรางและการจ่ายค่าจ้างล่าช้าอยู่บ่อยครั้ง อย่างไรก็ตาม ในปี 2025 รัฐบาลทั้ง 2 ประเทศได้ตัดสินใจมอบสิทธิ์ให้บริษัทจีน ดำเนินการขนส่งสินค้าเป็นเวลา 30 ปี ซึ่งจีนวางแผนที่จะลงทุนประมาณ 220 พันล้านเยนเพื่อบูรณะทางรถไฟ

การล่าช้า 2 ชั่วโมง ถือว่า "เกือบตรงเวลา" สำหรับรถไฟ
สถานีรถไฟในดาร์เอสซาลาม เมืองที่ใหญ่ที่สุดของแทนซาเนีย เต็มไปด้วยผู้โดยสารหลายร้อยคนพร้อมสัมภาระหนักหลายตัน  แผ่นฝ้าเพดานผุพังและร่วงหล่นลงมา นกพิราบบินเข้าออกผ่านรูที่เกิดขึ้น มีการประกาศผ่านระบบเสียงของสถานี ก่อนที่รถไฟ "มูคุบะ เอ็กซ์เพรส" จะออกเดินทางเวลา 15:50 น. ว่า "รถไฟล่าช้าไปสองชั่วโมง" เสียงถอนหายใจดังขึ้นจากทั่วทุกสารทิศ แต่ดูเหมือนไม่มีใครประหลาดใจ เนื่องจากผู้โดยสารมองว่า "การล่าช้า 2 ชั่วโมงของรถไฟขบวนนี้ เกือบตรงเวลาแล้ว..."

เส้นทางรถไฟแทนซาเนีย-แซมเบีย ตัดผ่านที่ราบสูงทางตอนใต้ของแทนซาเนีย จากสถานีที่มีชื่อเดียวกับบริษัท คือ "สถานีทาซารา" ข้ามพรมแดนเข้าสู่เขตผลิตทองแดงของแซมเบีย และ ไปถึงเมืองคาปิริมโปชิ ซึ่งอยู่ห่างออกไป 1,860 กิโลเมตร ระยะทางรวมใกล้เคียงกับระยะทางระหว่างชิน-อาโอโมริและคาโกชิมะ-ชูโอ บนเส้นทางรถไฟความเร็วสูงชินคันเซ็น อย่างไรก็ตาม นี่เป็นรถไฟด่วน และ ถึงแม้จะตรงเวลา การเดินทางก็ใช้เวลาประมาณ 40 ชั่วโมง

ตู้รถไฟแต่ละตู้จะมีป้ายที่ระลึกถึงความร่วมมือระหว่างจีนและแซมเบีย เนื่องจากทางรถไฟสายนี้สร้างขึ้นในทศวรรษ 1970 โดยได้รับเงินทุนสนับสนุนจากจีน จุดประสงค์ก็เพื่อแสดงให้เห็นถึงมิตรภาพต่อประเทศที่เพิ่งได้รับเอกราชใหม่ อย่างไรก็ตาม หลังจากเปิดใช้งานแล้ว สถานที่ดังกล่าวไม่ได้รับการบำรุงรักษาอย่างเหมาะสม และ การลงทุนก็ไม่เพียงพอ แม้แต่การบำรุงรักษาขั้นพื้นฐานที่สุดก็ยังต้องพึ่งพาเงินทุนจากต่างประเทศ ทั้งรัฐบาลแทนซาเนียและแซมเบียต่างตั้งเป้าที่จะสร้างใหม่ด้วยตนเอง แต่ปัญหาทางการเงิน ทำให้พวกเขาไม่สามารถจัดหาเงินทุนที่จำเป็นได้

ในที่สุด ในเดือนกันยายน 2025 รัฐบาลทั้ง 2 จะมอบหมายให้บริษัท CCECC ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจของจีน ที่สร้างทางรถไฟสายนี้เมื่อครึ่งศตวรรษก่อน ดำเนินการขนส่งสินค้าทางรถไฟเป็นระยะเวลา 30 ปี บริษัทจะลงทุน 1.4 พันล้านดอลลาร์ เพื่อปรับปรุงเส้นทาง และ มีแผนที่จะคืนทุนจากการดำเนินงาน

ทางรถไฟแห่งเสรีภาพ ที่ทั้งธนาคารโลกและสหภาพโซเวียตปฏิเสธ
ความสัมพันธ์กับจีนมีมาตั้งแต่ช่วงวิกฤตการณ์ที่เกิดขึ้นในแซมเบีย เมื่อกว่า 60 ปีที่แล้ว โดยในปี ค.ศ. 1965 รัฐบาลชนกลุ่มน้อยผิวขาวในโรดีเซีย (ปัจจุบันคือซิมบับเว) ซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้านทางใต้ ได้ประกาศเอกราชฝ่ายเดียว แซมเบียซึ่งเป็นประเทศที่ไม่มีทางออกสู่ทะเล ต้องพึ่งพาเส้นทางผ่านประเทศเพื่อนบ้านที่เป็นศัตรูอย่างโรดีเซียและแอฟริกาใต้ สำหรับการส่งออกทองแดงและการนำเข้าน้ำมัน ซึ่งเป็นแหล่งรายได้หลักของประเทศ

ดังนั้น ประธานาธิบดี "เคนเนธ คาอุนดา" ของแซมเบีย และ ประธานาธิบดี "จูเลียส เนียเรเร" ของแทนซาเนีย จึงเกิดแนวคิดที่จะสร้าง "ทางรถไฟแห่งเสรีภาพ" ที่จะเชื่อมไปยังทะเลโดยไม่ต้องผ่านโรดีเซียหรือแอฟริกาใต้ อย่างไรก็ตาม ธนาคารโลกประเทศตะวันตกและแม้แต่สหภาพโซเวียต ต่างปฏิเสธที่จะให้เงินทุนสนับสนุน ทำให้รัฐบาลทั้ง 2 ต้องหันไปขอความช่วยเหลือจากจีน ซึ่งขณะนั้นอยู่ภายใต้การปกครองของ "เหมา เจ๋อ ตุง" อย่างไม่เต็มใจ

ตัวเลือก "ดำเนินการโดยบริษัทจีน" ถูกปฏิเสธ
ผู้คนหลายหมื่นคนจาก 3 ประเทศมีส่วนร่วมในการก่อสร้างทางรถไฟสายดังกล่าว และ ชาวจีนได้สอนเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องกับทางรถไฟให้กับชาวแอฟริกัน วารสาร "เมดอินไชน่า เจอร์นัล" ซึ่งเป็นวารสารด้านจีนศึกษาที่ตีพิมพ์โดยมหาวิทยาลัยแห่งชาติออสเตรเลีย ได้รวมบันทึกความทรงจำของโฮซา อดีตช่างเครื่องชาวแทนซาเนียไว้ด้วย จากคำบอกเล่า "อาจารย์ชาวจีนจะมอบหมายงานให้ แล้วรอไปพลางสูบบุหรี่ไปด้วย ถ้างานออกมาดี เขาจะพูดว่า "ซาวา" (ดี) ในภาษาสวาฮิลี แต่ถ้างานออกมาแย่ เขาจะพูดว่า "ซี ซาวา" (แย่) แล้วรื้อชิ้นงานนั้นทิ้งเอง และ ให้ลูกศิษย์เริ่มทำใหม่ทั้งหมด" จุดมุ่งหมายของคำแนะนำนี้คือการบรรลุ "การพึ่งพาตนเอง" โดยอนุญาตให้ชาวแอฟริกันดำเนินการเดินรถได้ด้วยตนเอง หลังจากที่ชาวจีนถอนตัวออกไป แน่นอนว่าหากเป้าหมายคือการคว้าโอกาสทางธุรกิจ การผูกขาดเทคโนโลยีคงจะดีกว่า แต่เพื่อเป็นสัญลักษณ์แห่งมิตรภาพ การถ่ายทอดเทคโนโลยีจึงถูกดำเนินการอย่างจงใจ อย่างไรก็ตาม การส่งมอบงานอย่างสมบูรณ์ไม่ได้เกิดขึ้นจริง และ ผู้เชี่ยวชาญชาวจีนกว่า 1,000 คนยังคงอยู่ในพื้นที่นั้นเป็นเวลาหลายปี หลังจากที่ทางรถไฟเปิดให้บริการในปี 1976

เมื่อเวลาผ่านไปนับตั้งแต่เปิดให้บริการ ทางรถไฟก็สูญเสียวัตถุประสงค์ดั้งเดิมไป และ ปริมาณการขนส่งสินค้าก็ลดลงอย่างมาก ถึงแม้ว่าสถานการณ์ทางการเงินจะย่ำแย่ลงเรื่อยๆ แต่รัฐบาลทั้งแทนซาเนียและแซมเบียในตอนแรก ก็ปฏิเสธแนวคิดที่จะมอบการดำเนินงานให้กับบริษัทจีน

หลักการ "การพัฒนาเชิงพาณิชย์" ของ "สี จิ้น ผิง"
ในช่วงทศวรรษ 1970 และ 1980 ทางรถไฟได้ขนส่งทองแดงจากเหมืองของรัฐบาลแซมเบีย อย่างไรก็ตาม เว็บไซต์ "เดอะ คอนเวอร์เซชั่น" ชี้ให้เห็นว่า "แม้ในช่วงที่การขนส่งสูงสุดในปี 1977-1978 ปริมาณการขนส่งก็มีเพียง 1.27 ล้านตัน ซึ่งคิดเป็นประมาณครึ่งหนึ่ง ของกำลังการขนส่งที่ออกแบบไว้" ตั้งแต่ปลายทศวรรษ 1980 เป็นต้นมา การเปิดเสรีตลาด การขนส่ง มีความคืบหน้า และ ทางรถไฟต้องเผชิญกับการแข่งขันที่เพิ่มขึ้นจากการขนส่งทางรถบรรทุก นอกจากนี้ เมื่อระบอบการปกครองของชนกลุ่มน้อยผิวขาวในประเทศเพื่อนบ้าน ที่กระตุ้นการก่อสร้างทางรถไฟล่มสลาย เส้นทางการค้าผ่านแอฟริกาใต้ ซึ่งยาวกว่า แต่มีประสิทธิภาพมากกว่า เนื่องจากการขนส่งทางท่าเรือ จึงมีความสำคัญมากขึ้นสำหรับแซมเบีย

นับตั้งแต่ทศวรรษ 1990 การบริหารจัดการที่ย่ำแย่และการลงทุนที่ไม่เพียงพออย่างต่อเนื่อง ได้เร่งให้ระบบรถไฟเสื่อมโทรมลง ค่าจ้างที่ค้างจ่ายและการซ่อมแซมฉุกเฉินบ่อยครั้ง ได้บังคับให้รัฐบาลทั้ง 2 ชุดต้องอัดฉีดเงินจากคลังของชาติซ้ำแล้วซ้ำเล่า  ในปีงบประมาณ 2014-2015 ปริมาณสินค้าลดลงเหลือ 87,860 ตัน ซึ่งคิดเป็นประมาณหนึ่งในเจ็ดของ 600,000 ตันต่อปีที่เส้นทางดังกล่าวให้บริการรถไฟ โดยพิจารณาว่าเป็นจุดคุ้มทุน

ในปี 2016 กลุ่มบริษัทจีนได้เสนอขอใบอนุญาตประกอบกิจการเป็นระยะเวลา 30 ปี แต่รัฐบาลทั้ง 2 ประเทศปฏิเสธข้อเสนอดังกล่าว โดยอ้างว่า "มีความเห็นไม่ตรงกันในเงื่อนไขต่างๆ" อย่างไรก็ตาม ทั้งแซมเบียซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกองทุนการเงินระหว่างประเทศ และ แทนซาเนียซึ่งมีภาระหนี้สินจำนวนมาก ต่างก็ไม่มีทรัพยากรทางการเงินเพียงพอ ที่จะสร้างทางรถไฟขึ้นใหม่ด้วยตนเอง ดังนั้น ในปี 2022 ประธานาธิบดีของทั้ง 2 ประเทศจึงตกลงที่จะปรับปรุงทางรถไฟ โดยใช้รูปแบบความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชน เพื่อดึงดูดเงินทุนจากภาคเอกชน

ในขณะเดียวกัน จีนกำลังทบทวนบทบาทของตนเอง ในโครงการรถไฟดังกล่าว จากรายงานของหนังสือพิมพ์ภาษาอังกฤษของฮ่องกง ในเดือนกันยายน ปี 2023 ประธานาธิบดี "สี จิ้น ผิง" ได้แจ้งแก่ประธานาธิบดี "ฮาไคนเด ฮิชิเลมาห์" แห่งแซมเบีย ซึ่งกำลังเยือนจีนว่า "จีนตั้งใจที่จะสนับสนุนการปรับปรุง ตามหลักการของ ตลาดและการค้า" กล่าวคือ "บนพื้นฐานเชิงพาณิชย์" นั่นเอง

จีนเน้นย้ำถึงมิตรภาพ แต่ก็มีเสียงแสดงความระมัดระวังจากภาคพื้นดินเช่นกัน!!
ในขณะที่ธุรกิจรถไฟกำลังมุ่งเน้นไปในเชิงพาณิชย์มากขึ้นเรื่อยๆ เส้นทางดังกล่าวได้หวนรำลึกถึงประวัติศาสตร์แห่งมิตรภาพกับจีน ในระหว่างการเฉลิมฉลองครบรอบ 50 ปี ตามรายงานของหนังสือพิมพ์ภาษาอังกฤษของแทนซาเนีย "ซิทีเซ็นต์" ได้มีการจัดพิธีขึ้นเมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม 2026 ณ สุสานชาวจีนในดาร์เอสซาลาม เพื่อรำลึกถึงชาวจีนที่เสียชีวิตระหว่างการก่อสร้างทางรถไฟ โดยธีมของพิธีคือ "จากการปลดปล่อยสู่การเปลี่ยนแปลง" ซึ่งประธานของเส้นทางดังกล่าว "บรูโน ชิงกันดู" กล่าวว่า "เกียรติสูงสุดคือการที่ทางรถไฟที่พวกเราสร้างขึ้น จะยังคงถูกใช้งานโดยผู้คนต่อไป" พร้อมยกย่องประธานาธิบดีของทั้ง 2 ประเทศที่ตัดสินใจมอบหมายการดำเนินงานให้พวกเขา

ในเดือนเดียวกันนั้น มีพิธีวางศิลาฤกษ์สำหรับศูนย์ฝึกอบรมพนักงานรถไฟ และ สิ่งอำนวยความสะดวกอื่นๆ ในดาร์เอสซาลาม ซึ่งหนังสือพิมพ์รายงานว่า "ลี ชุง ยัง" ประธานบริษัท CCECC กล่าวว่า "โครงการก่อสร้างทางรถไฟนี้เมื่อประมาณ 60 ปีก่อน เป็นโครงการต่างประเทศขนาดใหญ่โครงการแรกของบริษัท" เขากล่าวว่า "เราไม่ได้ให้ปลาแก่ผู้คน เราสอนพวกเขาให้รู้จักวิธีจับปลา" และ "ทางศูนย์ของเรา จะฝึกอบรมบุคลากรเพื่อให้ชาวแทนซาเนีย ให้สามารถดำเนินการเดินรถไฟได้อย่างอิสระในอนาคต"