หินปูนในร่องฟันเกิดจากอะไรและจัดการอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เคยใช้ลิ้นแตะด้านหลังฟันแล้วรู้สึกว่ามีอะไรแข็ง ๆ ผิวขรุขระติดอยู่ไหม บางคนส่องกระจกเห็นเป็นคราบสีเหลืองตรงซอกฟันหรือขอบเหงือก พอลองแปรงแรงขึ้นก็ยังไม่หลุด จนเริ่มสงสัยว่าเป็นเศษอาหาร คราบชา หรือฟันผุกันแน่

คราบแข็งที่ติดแน่นบริเวณนั้นอาจเป็น หินปูน ซึ่งเกิดจากคราบจุลินทรีย์ที่สะสมแล้วแข็งตัว เมื่อแข็งเป็นหินปูนแล้ว การแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟันจะเอาออกไม่ได้ ต้องให้ทันตแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านทันตสุขภาพเป็นผู้กำจัด แต่การมองด้วยตัวเองเพียงอย่างเดียวบอกไม่ได้แน่ชัดว่าคราบทุกจุดคือหินปูน การตรวจช่องปากจึงช่วยแยกสาเหตุได้

จากคราบนิ่มกลายเป็นคราบแข็งได้อย่างไร

ในช่องปากของเรามีแบคทีเรียอยู่ตามปกติ เมื่อแบคทีเรียรวมตัวกับสารต่าง ๆ ในช่องปากจะเกิดเป็นคราบจุลินทรีย์ ลักษณะเป็นแผ่นเหนียวเกาะบนฟัน โดยเฉพาะบริเวณขอบเหงือกและซอกฟันที่ทำความสะอาดได้ยาก

ช่วงที่ยังเป็นคราบนิ่ม เราสามารถกำจัดได้ด้วยการแปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน แต่ถ้าคราบสะสมไว้ แร่ธาตุในน้ำลายจะทำให้คราบแข็งตัวกลายเป็นหินปูน อาจเห็นเป็นสีเหลืองและเข้มขึ้นเมื่อเวลาผ่านไป บางส่วนอยู่ใต้ขอบเหงือกซึ่งมองไม่เห็นจากภายนอก

ดังนั้น ต่อให้มองด้านหน้าฟันแล้วดูสะอาด ก็ยังอาจมีคราบอยู่ด้านหลังฟันหรือในซอกที่แปรงเข้าไม่ถึงได้ และการมีคราบแข็งก็ไม่ได้หมายความว่าต้องเป็นฟันผุเสมอไป เพราะปัญหาทั้งสองอย่างต้องตรวจแยกกัน

ปล่อยไว้นาน ๆ มีผลอย่างไร

ผิวหินปูนที่ขรุขระทำให้คราบจุลินทรีย์เกาะสะสมได้ง่ายขึ้น เหงือกบริเวณนั้นอาจอักเสบ บวม หรือมีเลือดออกเวลาแปรงฟัน บางคนมีกลิ่นปากร่วมด้วย หากปล่อยโรคเหงือกอักเสบไว้โดยไม่ได้รับการดูแล อาจลุกลามจนกระทบเนื้อเยื่อและกระดูกที่พยุงฟันได้

อาการเหล่านี้มีได้หลายสาเหตุ จึงไม่ควรสรุปเองจากกลิ่นปากหรือสีของคราบเพียงอย่างเดียว ถ้าเหงือกบวม มีเลือดออกบ่อย เจ็บ หรือรู้สึกว่าฟันโยก ควรนัดพบทันตแพทย์เพื่อตรวจ ไม่ต้องรอให้ปวดมากก่อน

หินปูนในซอกฟันเอาออกเองได้ไหม

ถ้าคราบแข็งตัวแล้ว อย่าใช้เข็ม ของมีคม หรือเครื่องมือขูดหินปูนที่ซื้อมาแซะเอง เพราะอาจทำให้ฟันและเหงือกบาดเจ็บได้ ส่วนยาสีฟันหรือน้ำยาบ้วนปากช่วยดูแลช่องปากและลดคราบสะสมได้ แต่ไม่สามารถแทนการขูดหินปูนที่แข็งแล้ว

ในการตรวจ ทันตแพทย์จะดูทั้งฟันและเหงือก แล้วใช้เครื่องมือที่เหมาะสมกำจัดหินปูน หากพบว่ามีปัญหาเหงือกหรือคราบอยู่ลึกใต้เหงือก อาจต้องรักษาเพิ่มเติมตามสภาพช่องปาก หลังขูดบางคนอาจรู้สึกเสียวฟันชั่วคราว หากกังวลหรือมีอาการมากควรแจ้งทันตแพทย์

ระยะห่างในการตรวจและขูดหินปูนไม่จำเป็นต้องเท่ากันทุกคน บางคนมีคราบสะสมเร็วหรือมีโรคเหงือกจึงอาจต้องพบบ่อยกว่า ให้ทันตแพทย์ประเมินและนัดตามความเหมาะสม

ดูแลอย่างไรให้คราบสะสมน้อยลง

แปรงฟันด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์อย่างน้อยวันละ 2 ครั้ง ใช้แปรงขนนุ่มและแปรงให้ทั่วถึงแนวขอบเหงือก รวมถึงด้านหลังฟัน แล้วทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้งด้วยไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟันที่มีขนาดเหมาะสม

เวลาใช้ไหม ค่อย ๆ สอดลงระหว่างฟัน โอบไหมเป็นรูปตัวซีแนบผิวฟันแต่ละซี่ แล้วเลื่อนขึ้นลงเบา ๆ ไม่กระแทกใส่เหงือก ถ้ามีช่องว่างระหว่างฟันหรือใช้อุปกรณ์ไม่ถนัด ลองให้ทันตแพทย์แนะนำขนาดแปรงซอกฟันและวิธีใช้ที่เหมาะกับฟันของเรา

หินปูนอาจเริ่มจากคราบเล็ก ๆ ที่เราไม่ทันสังเกต การทำความสะอาดทุกวันช่วยลดคราบใหม่ได้ ส่วนคราบที่แข็งติดแน่นแล้วให้ผู้เชี่ยวชาญช่วยเอาออก จะได้ตรวจสุขภาพเหงือกและฟันไปพร้อมกันด้วย