ทำไมหมึกยักษ์ถึงมีหัวใจถึง 3 ดวง? เบื้องหลังระบบไหลเวียนเลือดสุดพิเศษของเจ้าแห่งโลกใต้ทะเล

ทำไมหมึกยักษ์ถึงมีหัวใจถึง 3 ดวง? เบื้องหลังระบบไหลเวียนเลือดสุดพิเศษของเจ้าแห่งโลกใต้ทะเล

ถ้าพูดถึงสัตว์ที่มีหัวใจ 2 ดวง หลายคนอาจรู้สึกว่าแปลกแล้ว แต่รู้ไหมว่า หมึกยักษ์มีหัวใจมากถึง 3 ดวง! ฟังดูเหมือนเป็นสัตว์ที่ต้องมีพลังชีวิตเหลือล้นกว่าสัตว์ทั่วไป แต่ความจริงแล้ว หัวใจทั้งสามดวงไม่ได้มีไว้เพื่อความแข็งแรงหรือความพิเศษอย่างเดียว หากแต่เป็นระบบที่วิวัฒนาการขึ้นมาเพื่อช่วยให้มันใช้ชีวิตอยู่ในโลกใต้น้ำได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่า หมึกยักษ์หรือหมึกสายยักษ์เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังในกลุ่มเซฟาโลพอด (Cephalopod) เช่นเดียวกับหมึกกล้วยและหมึกกระดอง พวกมันมีร่างกายที่ซับซ้อน มีระบบประสาทพัฒนาอย่างมาก และมีความสามารถในการเคลื่อนไหวที่น่าทึ่ง แต่สิ่งหนึ่งที่ทำให้ระบบร่างกายของมันแตกต่างจากสัตว์หลายชนิดก็คือ หัวใจถึงสามดวง

จริงๆ แล้วหัวใจทั้งสามดวงไม่ได้ทำงานเหมือนกันทั้งหมด โดยสองดวงแรกเรียกว่า Branchial Hearts ทำหน้าที่สูบฉีดเลือดไปยังเหงือกทั้งสองข้าง เพื่อให้เลือดได้รับออกซิเจนจากน้ำทะเล ส่วนหัวใจอีกหนึ่งดวงเรียกว่า Systemic Heart ทำหน้าที่สูบฉีดเลือดที่ได้รับออกซิเจนแล้วไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ ทั่วร่างกาย

พูดให้เห็นภาพง่ายๆ ก็เหมือนมีปั๊มน้ำสองตัวคอยส่งน้ำไปผ่านเครื่องกรอง แล้วมีปั๊มอีกตัวส่งน้ำที่ผ่านการกรองแล้วไปยังส่วนต่างๆ ของบ้านนั่นเอง

แล้วทำไมต้องมีหัวใจมากถึงสามดวงด้วยล่ะ? คำตอบเกี่ยวข้องกับระบบเลือดของหมึกยักษ์โดยตรง เพราะเลือดของมันไม่ได้ใช้ฮีโมโกลบินที่มีธาตุเหล็กเป็นองค์ประกอบเหมือนมนุษย์ แต่ใช้โปรตีนชื่อว่า ฮีโมไซยานิน (Hemocyanin) ซึ่งมีทองแดงเป็นองค์ประกอบในการจับออกซิเจน ทำให้เลือดที่มีออกซิเจนอยู่มีสีออกน้ำเงินอมฟ้า

ฮีโมไซยานินเหมาะกับการลำเลียงออกซิเจนในสภาพแวดล้อมที่มีอุณหภูมิต่ำ แต่ระบบนี้ก็มีข้อจำกัดบางอย่าง โดยเฉพาะเมื่อร่างกายต้องการออกซิเจนจำนวนมาก การมีหัวใจแยกหน้าที่กันจึงช่วยให้หมึกยักษ์สูบฉีดเลือดผ่านเหงือกและส่งต่อไปยังส่วนต่างๆ ของร่างกายได้อย่างเหมาะสม

ที่น่าสนใจอีกอย่างคือ หัวใจหลักของหมึกยักษ์จะหยุดเต้นชั่วคราวขณะมันว่ายน้ำ ทำให้การว่ายน้ำต้องใช้พลังงานมากพอสมควร หมึกยักษ์จึงมักเลือกเคลื่อนที่ด้วยการคลานไปตามพื้นทะเลโดยใช้หนวดทั้งแปดมากกว่าการว่ายน้ำต่อเนื่องเป็นเวลานาน

นี่จึงเป็นอีกหนึ่งตัวอย่างที่แสดงให้เห็นว่า ธรรมชาติไม่ได้ออกแบบสิ่งมีชีวิตให้เหมือนกันทั้งหมด สัตว์แต่ละชนิดต่างมีระบบร่างกายที่ปรับตัวให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมของตัวเอง แม้แต่สัตว์ที่ดูนุ่มนิ่มและเคลื่อนไหวอย่างเงียบเชียบอย่างหมึกยักษ์ ก็ยังมีระบบไหลเวียนเลือดที่น่าทึ่งซ่อนอยู่ภายใน

คราวหน้าถ้าเห็นหมึกยักษ์กำลังเคลื่อนตัวอยู่ใต้ทะเล ลองนึกดูว่าภายใต้หนวดทั้งแปดและรูปร่างแปลกตานั้น มีหัวใจถึงสามดวงกำลังทำงานประสานกันอยู่ เป็นความมหัศจรรย์ของสิ่งมีชีวิตที่ทำให้โลกใต้ทะเลน่าสนใจขึ้นอีกมากเลยทีเดียว!