ยอดขายยาคุมฉุกเฉินหลังวันวาเลนไทน์และลอยกระทงเป็นอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

พอถึงวันวาเลนไทน์หรือคืนลอยกระทง หลายคนคงเคยได้ยินคำบอกเล่าว่า หลังเทศกาลร้านขายยาและคลินิกสูตินรีเวชจะมีคนมาซื้อยาคุมกำเนิดฉุกเฉินมากเป็นพิเศษ บางครั้งถึงขั้นบอกว่าเป็นสัปดาห์ที่ขายดีที่สุดของปี

เรื่องนี้ฟังดูเป็นไปได้ เพราะเทศกาลเป็นช่วงที่หลายคู่มีโอกาสออกไปใช้เวลาร่วมกัน และบางคนอาจต้องการความช่วยเหลือหลังมีเพศสัมพันธ์โดยไม่ได้ป้องกัน แต่การจะบอกว่ายอดขายพุ่งสูงสุด ต้องมีตัวเลขรายสัปดาห์มาเทียบกับช่วงอื่นด้วย

ข้อมูลที่ตรวจสอบได้ยังไม่ยืนยันว่า ยอดขายยาคุมฉุกเฉินของร้านขายยาและคลินิกทั่วไทยสูงสุดในสัปดาห์หลังเทศกาลทั้งสอง งานสำรวจเก่าที่พบเกี่ยวกับวาเลนไทน์พูดถึงยาคุมกำเนิดโดยรวม และไม่ได้วัดยอดขายตลอดสัปดาห์ถัดมา

สวนดุสิตโพลสำรวจผู้ประกอบการเมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ 2547 โดยในกลุ่มร้านขายยา 103 แห่ง มี 55.34% ตอบว่าการจำหน่ายยาคุมกำเนิดหรือยาป้องกันการตั้งครรภ์ดีขึ้น 33.01% ตอบว่าเท่าเดิม และ 11.65% ตอบว่าน้อยลง

ตัวเลขนี้บอกว่าร้านในกลุ่มสำรวจบางส่วนรายงานว่ายอดขายดีขึ้น แต่ไม่ได้บอกจำนวนแผงที่ขาย ไม่ได้แยกยาคุมฉุกเฉินออกจากผลิตภัณฑ์คุมกำเนิดอื่น และไม่ใช่ข้อมูลยอดขายรายสัปดาห์ทั่วประเทศ อีกทั้งเป็นผลสำรวจเมื่อกว่า 20 ปีก่อน จึงนำมาแทนสถานการณ์ปัจจุบันไม่ได้

ส่วนวันลอยกระทง ยังไม่พบชุดข้อมูลยอดขายรายสัปดาห์ที่ใช้เปรียบเทียบกับช่วงอื่นได้เพียงพอ เช่นเดียวกับข้อมูลจากคลินิกสูตินรีเวชที่แยกจำนวนผู้ขอคำปรึกษาออกจากจำนวนยาที่จำหน่าย การนับคนเข้ารับบริการจึงไม่เท่ากับการนับยอดขายยา

เหตุใดบางคนจึงต้องใช้ยาคุมฉุกเฉิน

สาเหตุที่พบได้มีตั้งแต่ไม่ได้ใช้วิธีคุมกำเนิด ถุงยางแตกหรือหลุด ไปจนถึงใช้วิธีคุมกำเนิดเดิมผิดพลาด เหตุการณ์เหล่านี้เกิดขึ้นได้ทุกวัน ไม่จำเป็นต้องตรงกับเทศกาล และการซื้อยาอาจเป็นการเตรียมไว้ล่วงหน้า ไม่ได้หมายความว่าผู้ซื้อเพิ่งมีเพศสัมพันธ์เสมอไป

แพทย์ด้านอนามัยเจริญพันธุ์เคยออกมาเตือนช่วงวาเลนไทน์เรื่องการตั้งครรภ์ไม่พร้อมและการใช้ยาคุมฉุกเฉินผิดวิธี คำเตือนนี้ช่วยให้คนเตรียมตัวและเข้าถึงข้อมูลได้ดีขึ้น แต่ตัวคำเตือนเพียงอย่างเดียวไม่ใช่หลักฐานว่ายอดขายขึ้นสูงสุด

ถ้าพลาด อย่ารอให้ถึงสัปดาห์หน้า

องค์การอนามัยโลกระบุว่า การคุมกำเนิดฉุกเฉินควรเริ่มให้เร็วที่สุดหลังมีเพศสัมพันธ์ที่เสี่ยง โดยยิ่งเริ่มเร็วก็ยิ่งมีโอกาสป้องกันได้ดี ยาแต่ละชนิดมีช่วงเวลาที่ใช้และวิธีรับประทานต่างกัน จึงควรปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ทันที พร้อมบอกเวลาที่เกิดเหตุและยาที่ใช้อยู่

อีกทางเลือกคือห่วงอนามัยชนิดทองแดง ซึ่งแพทย์อาจพิจารณาใส่ภายใน 5 วันหลังมีเพศสัมพันธ์ หากเหมาะสมกับผู้รับบริการ วิธีนี้มีประสิทธิภาพในการป้องกันการตั้งครรภ์มากกว่า 99% เมื่อใส่ภายในช่วงเวลาดังกล่าว และใช้คุมกำเนิดต่อเนื่องได้

ยาคุมฉุกเฉินทำงานโดยป้องกันหรือเลื่อนการตกไข่ ไม่ใช่ยาทำแท้ง และไม่สามารถยุติการตั้งครรภ์ที่เกิดขึ้นแล้วได้ ผลข้างเคียงที่อาจพบ ได้แก่ คลื่นไส้ อ่อนเพลีย หรือมีเลือดออกกะปริดกะปรอย หากอาเจียนหลังรับประทานยา ควรรีบปรึกษาเภสัชกรหรือแพทย์ เพราะอาจต้องรับประทานซ้ำ

การใช้ยาซ้ำไม่ได้มีหลักฐานว่าทำให้มีบุตรยากในอนาคต แต่อาจทำให้ประจำเดือนแปรปรวน และหากต้องใช้บ่อย การปรึกษาเรื่องวิธีคุมกำเนิดประจำอาจช่วยให้ป้องกันได้เหมาะกับชีวิตประจำวันมากขึ้น ยาคุมฉุกเฉินไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ส่วนถุงยางอนามัยช่วยลดความเสี่ยงทั้งการตั้งครรภ์และโรคติดต่อได้เมื่อใช้อย่างถูกต้อง

การคุยกันก่อนเรื่องวิธีป้องกันและสิ่งที่แต่ละฝ่ายสบายใจช่วยให้เตรียมตัวได้ ส่วนคนที่กำลังกังวลหลังเกิดเหตุสามารถขอคำปรึกษาได้ทันทีโดยไม่ต้องรอให้ประจำเดือนขาด หากประจำเดือนล่าช้าหรือไม่มีเลือดประจำเดือนภายในประมาณ 3 สัปดาห์หลังใช้ยา ควรตรวจการตั้งครรภ์และปรึกษาบุคลากรสาธารณสุขตามความเหมาะสม