ภาวะซึมเศร้าหลังคลอดส่งผลต่อชีวิตคู่ของพ่อแม่มือใหม่อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ตีสามแล้ว เสียงลูกร้องดังขึ้นอีกครั้ง แม่เพิ่งหลับไปได้ไม่นาน ส่วนพ่อก็ต้องตื่นเช้าไปทำงาน พอถามกันว่าใครจะลุกไปดูลูก คำตอบสั้น ๆ อาจกลายเป็นประโยคที่ต่างฝ่ายต่างเก็บไปคิดจนถึงเช้า

หลังมีลูก ชีวิตประจำวันเปลี่ยนพร้อมกันหลายเรื่อง ทั้งการนอน รายจ่าย งานบ้าน และเวลาที่เคยมีให้กัน บางบ้านยังต้องรับมือกับความเจ็บปวดจากการคลอดหรือความกังวลเรื่องการให้นม หากแม่มีอาการซึมเศร้าร่วมด้วย การพูดคุยและการขอความช่วยเหลืออาจยิ่งยากขึ้น

แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอจะบอกว่าปีแรกของลูกเป็นช่วงที่ทุกคู่ทะเลาะกันรุนแรงที่สุด งานวิจัยพบว่าคุณภาพความสัมพันธ์ของพ่อแม่บางคู่ลดลงหลังมีลูก และความขัดแย้งกับการได้รับความช่วยเหลือจากคู่สัมพันธ์มีความเกี่ยวข้องกับอาการซึมเศร้า ทว่าผลเหล่านี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าคู่รักทุกคู่มีจุดแตกหักในช่วงเดียวกัน หรือการทะเลาะเป็นสาเหตุเดียวของภาวะซึมเศร้า

ความเหนื่อยที่พูดไม่ตรงกัน

ลองนึกถึงแม่ที่ตื่นให้นมหลายรอบและรู้สึกว่าตัวเองรับผิดชอบลูกแทบตลอดเวลา ขณะที่พ่ออาจคิดว่าการออกไปทำงานและกลับมาล้างขวดนมคือการช่วยเต็มที่แล้ว ทั้งสองคนเหนื่อยได้พร้อมกัน แต่ถ้าไม่เคยคุยกันว่าแต่ละวันใครต้องทำอะไรบ้าง ความน้อยใจอาจสะสมจากเรื่องเล็ก ๆ ได้

งานทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบพบความสัมพันธ์ระหว่างอาการซึมเศร้าในช่วงตั้งครรภ์และหลังคลอดกับปัจจัยด้านคู่สัมพันธ์ เช่น ความขัดแย้ง การสื่อสาร และการสนับสนุนทางอารมณ์และการช่วยเหลือในชีวิตประจำวัน ความสัมพันธ์นี้ไม่ได้แปลว่าแม่ที่ซึมเศร้าต้องมีปัญหากับคู่เสมอไป หรือฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเป็นคนผิด

เศร้าหลังคลอดแบบไหนควรพบแพทย์

ช่วงไม่กี่วันแรกหลังคลอด แม่บางคนร้องไห้ง่าย อ่อนไหว หรือกังวลมากขึ้น ภาวะที่เรียกว่าเบบี้บลูส์มักดีขึ้นภายในหนึ่งถึงสองสัปดาห์ ส่วนภาวะซึมเศร้าหลังคลอดอาจมีอาการรุนแรงกว่าหรืออยู่นานกว่า และเกิดขึ้นได้ภายในปีแรกหลังคลอด

อาการอาจเป็นความเศร้าหรือหมดความสนใจ ร้องไห้บ่อย หงุดหงิด รู้สึกผิด สิ้นหวัง วิตกกังวลมาก หรือรู้สึกห่างเหินจากลูก บางคนมีปัญหาการนอนแม้มีโอกาสพัก อาการเหล่านี้อาจดูคล้ายความเหนื่อยของพ่อแม่มือใหม่ จึงไม่จำเป็นต้องรอให้แน่ใจว่าเป็นโรคก่อน หากอาการไม่ดีขึ้น รบกวนชีวิต หรือทำให้ดูแลตัวเองและลูกลำบาก ควรปรึกษาสูติแพทย์ แพทย์ประจำตัว หรือผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต

ภาวะนี้รักษาได้ แพทย์อาจพิจารณาการพูดคุยบำบัด การใช้ยา หรือทั้งสองอย่างตามอาการและความต้องการของแต่ละคน หากให้นมลูกอยู่ ควรแจ้งแพทย์เพื่อร่วมกันเลือกแนวทางรักษาที่เหมาะสม ไม่ควรหยุดหรือเริ่มยาเองเพราะความกังวลเพียงอย่างเดียว

ถ้ามีความคิดทำร้ายตัวเองหรือทารก หรือมีอาการหลงผิด เห็นหรือได้ยินสิ่งที่คนอื่นไม่เห็นหรือไม่ได้ยิน ให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉินและไปห้องฉุกเฉินทันที ระหว่างรอความช่วยเหลือควรให้ผู้ใหญ่ที่ไว้ใจได้อยู่ดูแลแม่และลูก

คู่รักช่วยกันได้อย่างไร

เริ่มจากคุยกันในช่วงที่ทั้งคู่พอมีแรง โดยบอกความต้องการให้ชัด เช่น “คืนนี้ช่วยอุ้มลูกหลังให้นมเพื่อให้ฉันได้นอนต่อได้ไหม” แล้วตกลงกันว่าใครรับผิดชอบงานใด รวมถึงหาเวลาพักให้ทั้งสองฝ่าย หากมีญาติหรือเพื่อนที่ไว้ใจได้ อาจขอให้ช่วยทำอาหาร ซื้อของ หรือเฝ้าลูกช่วงสั้น ๆ

คนเป็นคู่ช่วยได้ด้วยการรับฟัง พาไปพบแพทย์หากเจ้าตัวต้องการ และติดตามการรักษาร่วมกันโดยไม่ตำหนิว่าอีกฝ่ายคิดมาก ส่วนพ่อหรือคู่ของแม่ก็อาจมีความเครียดหรืออาการซึมเศร้าหลังมีลูกได้เช่นกัน และสามารถขอความช่วยเหลือเพื่อตัวเองได้

การแบ่งงานอาจไม่ได้ทำให้อาการซึมเศร้าหายทันที แต่ช่วยให้แม่มีโอกาสพักและเข้าถึงการรักษาได้ง่ายขึ้น สำหรับครอบครัวที่มีการข่มขู่หรือทำร้ายกัน ความปลอดภัยต้องมาก่อน ควรขอความช่วยเหลือจากคนที่ไว้ใจได้หรือหน่วยฉุกเฉิน แทนการพยายามแก้ปัญหาด้วยการคุยกันตามลำพัง