สารกระตุ้นทำให้หูแว่วและหลงผิดได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

กลางดึกในบ้านที่เงียบสนิท คนคนหนึ่งได้ยินเสียงเรียกชื่อซ้ำ ๆ เขาหันไปมองแต่ไม่เห็นใคร เช้าวันต่อมาเขาเล่าให้ครอบครัวฟังว่ามีใครบางคนกำลังส่งข้อความถึงเขาผ่านเสียงพัดลม แม้คนอื่นจะไม่ได้ยินสิ่งเดียวกัน แต่สำหรับเขา เสียงนั้นชัดเจนและมีความหมายจริง ๆ

ประสบการณ์เช่นนี้อาจเกิดได้จากหลายสาเหตุ หนึ่งในนั้นคือ ภาวะอาการทางจิตจากสารกระตุ้น ซึ่งอาจพบระหว่างใช้สารอย่างเมทแอมเฟตามีนหรือหลังใช้ โดยเฉพาะเมื่อใช้ต่อเนื่องและนอนน้อย อาการที่พบได้มีทั้งหูแว่ว เห็นภาพที่ไม่มีอยู่จริง หวาดระแวง หรือเชื่อมั่นอย่างหนักแน่นว่าตนมีความสามารถพิเศษ

คำอธิบายที่มีหลักฐานรองรับคือ สารกระตุ้นรบกวนระบบสื่อสารของสมอง รวมถึงระบบโดพามีนที่เกี่ยวข้องกับการให้ความสำคัญและตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว เมื่อรวมกับการอดนอนและความเปราะบางของแต่ละคน การรับรู้และการตีความเหตุการณ์อาจคลาดเคลื่อนจนสิ่งธรรมดาดูเหมือนมีความหมายเฉพาะตัว อย่างไรก็ตาม กลไกทั้งหมดที่ทำให้เกิดความเชื่อแต่ละแบบยังอธิบายได้ไม่ครบ

ได้ยินจริงในความรู้สึก แม้ไม่มีเสียงจากภายนอก

อาการหูแว่วคือการได้ยินเสียงโดยไม่มีแหล่งเสียงภายนอกที่ตรงกับสิ่งที่ได้ยิน อาจเป็นเสียงเรียกชื่อ เสียงพูดคุย หรือเสียงสั่งการ ส่วนภาพหลอนคือการมองเห็นสิ่งที่ผู้อื่นไม่เห็น อาการรับรู้ผิดปกติเหล่านี้อาจทำให้คนตกใจหรือพยายามหาที่มาของสิ่งที่เกิดขึ้น

อีกอย่างหนึ่งคือ ความหลงผิด หมายถึงความเชื่อที่ยึดมั่นมาก แม้มีหลักฐานขัดแย้ง เช่น เชื่อว่าเสียงจากเครื่องใช้ไฟฟ้ากำลังส่งสารถึงตน หรือเชื่อว่าตนมีอำนาจพิเศษ อาการหลอนกับความหลงผิดอาจเกิดร่วมกัน แต่ไม่ใช่อาการเดียวกัน และไม่ใช่ทุกคนที่ใช้สารกระตุ้นจะมีอาการเหล่านี้

ความเชื่อทางศาสนาหรือเรื่องสิ่งลี้ลับเพียงอย่างเดียวไม่ใช่หลักฐานว่าคนคนหนึ่งป่วย แพทย์ต้องดูบริบททางวัฒนธรรม ลักษณะความเชื่อ อาการอื่น และผลกระทบต่อการใช้ชีวิตร่วมกัน

ทำไมเรื่องบังเอิญจึงดูเหมือนส่งถึงเรา

โดพามีนมีส่วนช่วยให้สมองเรียนรู้และเลือกว่าสิ่งใดควรได้รับความสนใจ เมทแอมเฟตามีนทำให้โดพามีนเพิ่มสูงขึ้นมาก นักวิจัยเสนอว่าเมื่อระบบนี้ทำงานผิดจังหวะ สิ่งที่เคยมองข้าม เช่น เสียงพัดลมหรือคำพูดของคนแปลกหน้า อาจรู้สึกสำคัญผิดปกติ จากนั้นคนคนหนึ่งอาจพยายามเชื่อมโยงสิ่งเหล่านั้นเป็นคำอธิบายที่สมเหตุสมผลสำหรับประสบการณ์ของตัวเอง

ตัวอย่างเช่น หากได้ยินเสียงที่คนอื่นไม่ได้ยินอยู่แล้ว เสียงโทรทัศน์ที่ดังขึ้นในเวลาใกล้กันอาจถูกตีความว่าเป็นการตอบกลับ ประสบการณ์ทั้งสองจึงดูเหมือนยืนยันกัน แม้คนรอบข้างจะมองเห็นอีกแบบ คนที่มีอาการไม่ได้จำเป็นต้องแกล้งหรือจงใจโกหก ความรู้สึกว่าได้ยินหรือรับรู้นั้นอาจเกิดขึ้นจริงสำหรับเขา

การอดนอนเป็นอีกปัจจัยที่อาจซ้ำเติมอาการ งานทบทวนทางการแพทย์พบว่าการใช้เมทแอมเฟตามีนต่อเนื่องมักมาพร้อมการนอนน้อย และอาจเกี่ยวข้องกับอาการทางจิต แต่ไม่อาจบอกได้จากอาการเพียงอย่างเดียวว่าเกิดจากสาร อดนอน หรือมีโรคอื่นร่วมด้วย

หยุดสารแล้วจะหายทันทีหรือไม่

บางคนอาการดีขึ้นหลังหยุดใช้และได้รับการดูแล แต่บางคนมีอาการต่อเนื่องหรือกลับมาเป็นซ้ำได้ สถาบัน NIDA ระบุว่าอาการทางจิตจากเมทแอมเฟตามีนอาจคงอยู่นานเป็นเดือนหรือเป็นปีในบางราย จึงไม่ควรรอให้อาการหายเองหากยังหูแว่ว หวาดกลัว หรือใช้ชีวิตตามปกติไม่ได้

แพทย์จะสอบถามชนิดสาร เวลาที่ใช้ การนอน ประวัติสุขภาพ และอาการก่อนหรือหลังใช้ รวมถึงตรวจหาสาเหตุอื่น เช่น โรคทางกาย ผลจากยา หรือโรคทางจิตเวช การพบอาการหลังใช้สารไม่ได้ยืนยันด้วยตัวเองว่าเป็นโรคจิตเภท

ช่วยคนใกล้ตัวอย่างไร

พูดด้วยน้ำเสียงสงบ ให้พื้นที่และรับฟังความกลัวโดยไม่ล้อเลียน ไม่จำเป็นต้องยืนยันว่าเสียงหรือความเชื่อนั้นเป็นจริง และไม่ควรโต้เถียงเพื่อเอาชนะ ลองบอกว่า “เราเห็นว่าเธอกำลังกังวล ไปพบหมอด้วยกันนะ” หากปลอดภัยให้ช่วยติดต่อโรงพยาบาลและแจ้งข้อมูลสารหรือยาที่ทราบแก่ทีมรักษาตามความจริง

หากมีไข้สูง เจ็บหน้าอก ชัก สับสนมาก หมดสติ หายใจลำบาก หรือมีความเสี่ยงทำร้ายตนเองหรือผู้อื่น ให้โทร 1669 ทันที อย่าเข้าไปเผชิญหน้าหากไม่ปลอดภัย และอย่าปล่อยให้บุคคลที่หมดสติอยู่ลำพัง หากหมดสติแต่ยังหายใจ ให้จัดนอนตะแคงและรอทีมฉุกเฉิน

การรักษาอาจรวมถึงการดูแลอาการเฉียบพลัน ยาตามดุลยพินิจของแพทย์ และการบำบัดเพื่อหยุดใช้สาร องค์การอนามัยโลกแนะนำการช่วยเหลือทางจิตสังคม เช่น การบำบัดความคิดและพฤติกรรม ร่วมกับแนวทางเสริมแรงเพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนพฤติกรรม การพาไปพบแพทย์เร็วช่วยให้ตรวจหาสาเหตุและวางแผนดูแลได้ตรงกับอาการมากขึ้น