สำเพ็งและเยาวราชในอดีต ย่านการค้าที่เคยมีบ่อน โรงฝิ่น และโรงงิ้ว
* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th
สำเพ็งและเยาวราชเคยเป็นทั้งย่านค้าขาย ชุมชนที่อยู่อาศัย และแหล่งเที่ยวของกรุงเทพฯ ในอดีต มีทั้งร้านอาหาร โรงน้ำชา บ่อนการพนัน โรงฝิ่น และสถานบริการทางเพศ ส่วนโรงงิ้วกับโรงภาพยนตร์ก็เข้ามาเติมชีวิตให้ย่านในเวลาต่อมา
แต่ภาพสถานบันเทิงทุกแห่งเปิดสว่างตลอดทั้งคืน และคำกล่าวว่าเป็นย่านที่คึกคักที่สุดในสยาม ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอให้ยืนยันได้ กิจการแต่ละประเภทมีช่วงรุ่งเรืองต่างเวลากัน การมองย่านนี้จึงต้องค่อย ๆ แยกยุคออกจากกัน
สำเพ็งเกิดก่อนถนนเยาวราช
เมื่อสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์ใน พ.ศ. 2325 ชุมชนชาวจีนบริเวณที่จะสร้างพระบรมมหาราชวังได้ย้ายไปตั้งถิ่นฐานแถบสำเพ็ง พื้นที่ใกล้แม่น้ำเจ้าพระยาค่อย ๆ เติบโตเป็นแหล่งค้าขาย มีสินค้า ผู้คน และการขนส่งทางน้ำเชื่อมต่อกับพื้นที่อื่น
ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 3 ชาวตะวันตกเรียกย่านนี้ว่า “ตลาดจีน” ร้านค้าและบ้านเรือนตั้งอยู่ชิดกัน ความหนาแน่นช่วยให้เดินจับจ่ายได้สะดวก แต่ก็ทำให้ไฟลุกลามได้รวดเร็วเช่นกัน รายงานประวัติศาสตร์พื้นที่กล่าวถึงไฟไหม้ครั้งใหญ่ใน พ.ศ. 2343 ซึ่งเกี่ยวข้องกับที่มาของสำนวน “ไฟไหม้สำเพ็ง”
ส่วนถนนเยาวราชเป็นถนนที่ตัดขึ้นภายหลังในสมัยรัชกาลที่ 5 การเรียกสำเพ็งกับเยาวราชรวมกันจึงสะดวกในแง่การเล่าถึงพื้นที่ใกล้เคียง แต่ไม่ได้หมายความว่าถนนทั้งสองมีอายุเท่ากันหรือมีหน้าตาเหมือนกันตลอดมา
บ่อนกับโรงฝิ่นในย่านการค้า
เอกสารประวัติศาสตร์ย่านที่เผยแพร่ผ่านคลังความรู้มิวเซียมสยามระบุว่า สำเพ็งเคยมีโรงพนันและโรงฝิ่นมาตั้งแต่สมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ และยังมีโรงหญิงโสเภณีอยู่หลายแห่ง ภาพของย่านจึงไม่ได้มีเพียงพ่อค้าและแผงสินค้า หากมีธุรกิจที่ตอบสนองความต้องการของผู้คนซึ่งเดินทางเข้ามาในเมืองด้วย
กิจการเหล่านี้มีทั้งมิติของรายได้และปัญหาที่ตามมา การพนันอาจนำไปสู่หนี้สิน ส่วนฝิ่นทำให้เกิดการพึ่งพาสารและกระทบสุขภาพ การเล่าถึงความคึกคักจึงควรมองชีวิตของคนที่ได้รับผลกระทบควบคู่ไปด้วย
มิวเซียมสยามอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างบ่อนกับมหรสพว่า บ่อนในย่านคนจีนนิยมจัดการแสดงงิ้วเพื่อดึงดูดผู้คน มีทั้งรอบบ่ายและรอบค่ำ เมื่องิ้วช่วยเรียกคนเข้าบ่อน ความเฟื่องฟูของกิจการทั้งสองจึงเกี่ยวข้องกัน ก่อนที่โรงงิ้วในบ่อนจะหายไปเมื่อมีการปิดโรงบ่อน
เสียงงิ้วหลังยุคโรงบ่อน
การปิดบ่อนไม่ได้ทำให้งิ้วหายไปทันที คณะงิ้วปรับตัวไปแสดงตามศาลเจ้าและโรงงิ้ว มิวเซียมสยามระบุว่าในช่วง พ.ศ. 2495–2505 งิ้วในประเทศไทยกลับมาเฟื่องฟูอีกครั้ง โดยมีโรงงิ้วจำนวนมากอยู่สองฟากถนนเยาวราชและเจริญกรุง
หนึ่งในโรงงิ้วที่เอกสารประวัติศาสตร์ย่านกล่าวถึงคือ เทียนกัวเทียน บริเวณสี่แยกราชวงศ์ นอกจากงิ้วยังมีโรงภาพยนตร์ เช่น โรงพัฒนากรใกล้ย่านสามแยก ซึ่งปรากฏชื่อในแผนที่บริเวณเพลิงไหม้สมัยรัชกาลที่ 6
เมื่อภาพยนตร์และโทรทัศน์ได้รับความนิยมมากขึ้น โรงงิ้วทยอยปิดตัวลง บางคณะเปลี่ยนไปรับงานแสดงตามศาลเจ้าในช่วงเทศกาล ชีวิตบันเทิงของย่านจึงเปลี่ยนรูปตามผู้ชมและสื่อที่เปลี่ยนไป
ทุกวันนี้ชื่อสำเพ็งยังผูกกับตลาดสินค้า ส่วนเยาวราชมีทั้งร้านค้าและอาหารยามค่ำคืน ทว่าถนนที่คุ้นตาเกิดจากการเปลี่ยนแปลงหลายช่วงเวลา เบื้องหลังจึงมีทั้งประวัติการตั้งถิ่นฐาน การค้าขาย มหรสพ และกิจการที่เคยสร้างปัญหาให้ผู้คนอยู่ร่วมกัน
ภาพประกอบสร้างขึ้นเพื่อจำลองบรรยากาศ ไม่ใช่ภาพถ่ายเหตุการณ์จริงในอดีต
https://museumsiam.org/km-detail.php?CID=177&CONID=4050
https://knowledge-center.museumsiam.org/uploads/siam/book_copy/2019/02/DB000735_074aYSsEJpXH/file/074aYSsEJpXH.pdf
https://library.tcdc.or.th/record/view/b00057623
เลข"ม้าวิ่ง" 1 ธันวาคม 2569
นิตยสารลาภลอย – Rujilek naka เผยแนวทางหวยงวด 1 ธันวาคม 2569 มีเลขเด่นทั้งบนและล่าง
ทำไมร้านค้าชอบตั้งราคาลงท้ายด้วยเลข 9 ทั้งที่ถูกกว่าราคาเต็มเพียงบาทเดียว
ต้นไม้กลายเป็นหิน (Petrified Wood) ขนาดมหึมา อยู่ที่ไหนเรามีคำตอบมาให้คุณแล้ว
ทำไมท้องเรือเดินสมุทรหลายลำจึงเป็นสีแดง ประวัติสีป้องกันเพรียงและสนิม
ทำไมก้นขวดน้ำอัดลมจึงเป็นห้าแฉก ส่วนขวดน้ำดื่มมักเว้าเข้าด้านใน
รวมเลขสัตว์นำโชค วันที่ 1 ธันวาคม 2569
ราคายางสัปดาห์หน้า 23–27 พ.ย. 69 กยท. เปิดกรอบราคา 5 ชนิด จับตาทิศทางตลาด
สร้างทางรถไฟกรุงเทพฯ–โคราช ฝ่าดงพญาเย็นและไข้ป่าในสมัยรัชกาลที่ 5
ย้อนรอยวิถีคนเดินทางไกลในสยามเมื่อ 300 ปีก่อน ไร้โรงแรม-ร้านอาหาร กินและนอนกันอย่างไร
ดวงจันทร์ด้านไกลไม่ได้มืดอย่างที่คิด เราแค่ไม่เคยเห็นมัน
ลูกบิดประตูทองเหลืองช่วยลดเชื้อโรคได้อย่างไร และทำไมยังต้องทำความสะอาด
เครื่องบินลำแรกเหนือสนามม้าสระปทุม จุดเริ่มต้นการบินในสยามสมัยรัชกาลที่ 6
เบื้องหลังนางสาวสุวรรณ ภาพยนตร์สยามที่ผู้กำกับฮอลลีวูดสร้างร่วมกับนักแสดงไทย
รถยนต์คันแรกในสยามสมัยรัชกาลที่ 5 ใครนำเข้ามาและมีหน้าตาอย่างไร
งานฉลองพระนครครบ 100 ปีในรัชกาลที่ 5 กับนิทรรศการสินค้า ณ ท้องสนามหลวง


