ความยากจนกับการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในรวันดา

       คนไทยส่วนใหญ่คงรู้เรื่องการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในเขมรหลังจากเขมรแดงชนะสงครามเมื่อปี พ.ศ.2518 การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในครั้งนั้นทำให้เขมรทั้งประเทศกลายเป็น "ทุ่งละเลงเลือด" ดังที่ฝรั่งเอาไปสร้างเป็นหนัง The killing Field 

        แต่น้อยคนจะรู้เรื่องการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในประเทศระวันดา เมื่อปี พ.ศ.2537 เพราะอยู่ไกลถึงถึงทวีปแอฟริกา เหตุการครั้งนั้นโหดร้ายไม่น้อยไปกว่าในเขมร จนเป็นแรงบัลดาลใจให่ฝรั่งนำไปสร้างเป็นหนังเรื่อง Hotel Rwanda 

        คนที่ได้อ่านข่าวเพียงผิวเผินอาจรู้เพียงว่าการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ครั้งนี้เกิดจากความเกลียดชังระหว่างเผ่าพันธุ์กัน 2 กลุ่ม แต่นั่นเป็นเพียงสาเหตุเดียวและไม่ใช่สาเหตุพื้นฐาน

        ประชากรราว 8 ล้านคนของประเทศระวันดา 14% เป็นชนเผ่าทุตซี เป็นชนช้ันปกครอง 85% เป็นชนเผ่าฮูตู เป็นชนชั้นล่าง และนอกจากนั้นมี 1% เป็นชาวทวา

      ในอดีต 2 เผ่าพันธุ์ใหญ่ในประเทศอยู่กันโดยไม่มีความขัดแย้ง มีการแต่งงานข้ามเผ่าพันธุ์โดยไม่แบ่งว่าใครมาจากเผ่าพันธุ์ไหน จนกระทั่งมีฝรั่งเบลเยี่ยมเข้าไปเป็นนาย และได้ออกบัตรประจำตัวให้ชาวพื้นเมืองซึ่งได้ใส่เผ่าพันธุ์เข้าไปด้วย และยังได้ปกครองผ่านเผ่าทุตซี นั่นเป็นการเริ่มหว่านเมล็ดแห่งความแตกต่างเข้าไปในห้วงความคิดของชาวรวันดาขึ้นเป็นครั้งแรกๆ อย่างไรก็ตามความคิดนั้นไม่ได้นำไปสู่ความขัดแย้งในทันที

        รวันดาแตกต่างจากประเทศในแอฟริกาจำนวนมากเพราะอยู่ในที่สูงทำให้อากาศค่อยข้างเย็นและปราศจากมาลาเรีย มีฝนตกปานกลางและมีดินที่ดี ทำให้ประชาชนผลิตอาหารได้มาก ซึ่งเป็นปัจจัยให้จำนวนประชากรเพิ่มอย่างรวดเร็ว อัตราเพิ่มขึ้นของประชากรยิ่งเพิ่มมากขึ้นเมื่อมียาปฏิชีวนะและการแพทย์สมัยใหม่ เข้าไปในประเทศ จนทำให้รวันดากลายเป็นประเทศที่มีประชากรแน่นหนาประเทศหนึ่งของโลก

        เนื่องจากชาวรวันดายึดอาชีพเกษตรกรเป็นหลัก ประชากรที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วทำให้ต้องใช้พื้นที่แทบทุกตารางนิ้วในการเพาะปลูกรวมทั้งพื้นที่ตามไหล่เขาซึ่งพังทลายง่ายและดินจืดเร็ว ถึงกระนั้นพื้นที่ทำกินของครอบครัวเกษตรกรก็ยังลดลง จนเกิดปัญหาความยากจนตามมาอย่างแพร่หลาย

        ความยากจนมีผลกระทบทั้งในครอบครัวและชุมชน หนุ่มสาวไม่สามารถแต่งงานแยกครอบครัวได้เมื่อถึงเวลา การทะเลาะวิวาทมากขึ้น ปัญหานั้นเสริมด้วยการแย่งที่ดินทำกินระหว่างพี่น้องเมื่อที่ดินเหลือน้อยจนไม่สามารถแบ่งให้ลูกทุกคนไปทำการเกษตรได้ ยิ่งไปกว่านั้นความยากจนทำให้ญาติพี่น้องไม่สามารถยื่นมือไปช่วยเหลือกันเมื่อยามจำเป็นได้ ทำให้ความสัมพันธุ์ระหว่างญาติพี่น้องขาดสะบั้น

        ภายในชุมชนเกิดความแตกแยกระหว่างเกษตรกรผู้มีที่ดินมากกับคนที่ไม่มีที่ดินเลย หลังจากพวกเขาต้องขายไปในยามฉุกเฉิน ความขัดแย้งและความหิวโหยระเบิดขึ้นเป็นครั้งคราว แต่ไม่ถึงกับแพร่กระจายจนเป็นกาฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ดังเช่นปี พ.ศ.2537

        ก่อนเกิดเหตุการอันโหดร้ายในปี พ.ศ.2537 นั้น รวันดาประสบปัญหา 2 อย่างคือ1.ฝนแล้ง 2. ราคากาแฟและใบชาในตลาดโลกตกต่ำ ซึ่งกาแฟและใบชานั้นเป็นิสนค้าส่งออกหลัก ทำให้รัฐบาลมีปัญหาทันที มาตรการรัดเข็มขัดของรัฐบาลนำไปสู่การต่อต้านของประชาชนที่อดอยากและประสบปัญหาฝนแล้งอยู่แล้ว ยังเป็นสิ่งที่ทำให้ฝ่ายตรงข้ามนำไปใช้เป็นผลประโยชน์ทางการเมือง ความตึงเครียดนั้นทำให้เกิดการฆ่าฟันกันทั่วประเทศเมื่อเครื่องบินของประธานาธิปดี Habyaribana ซึ่งมีเชื้อสายฮูตูถูกยิงตกเสียชีวิต ทั้งที่ยังพิสูจน์ไม่ได้ แต่นักการเมืองฮูตูหัวรุนแรงได้ยุยงให้ประชาชนเผ่าฮูตูลุกขึ้นเข่นฆ่าเผ่าทุตซี

        แม้การฆ่าฟันนั้นเป็นข่าวว่า ชาวฮูตูฆ่าชาวทุตซี แต่การศึกษาพบว่าเป็นเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น ชาวฮูตูยังฆ่าชาวฮูตูด้วยกันด้วย ชาวฮูตูที่ถูกฆ่าแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม

1.ผู้ที่มีที่ดินมากกว่าผู้อื่น

2.ผู้ที่มีปัญหากับเพื่อนบ้านรวมถึงการแย่งที่ทำกิน

3.เด็กหนุ่มที่สมัครเป็นทหารให้กับกลุ่มการเมืองต่างๆ เด็กหนุ่มเหล่านั้นส่วนใหญ่ยากจน

        นอกการฆ่ากันตายในสงครามการเมืองแล้วชาวฮูตูส่วนใหญ่ตายเพราะอดอาหารระหว่างมีสงครามกลางเมือง 

การฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในครั้งนี้ใช้เวลาประมาณ 4 เดือน มีชาวรวันดามีเผ่าทุตซีเป็นส่วนใหญ่ถูกฆ่าตาย ราว 500,000 - 1,000,000 คน

        การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าปัจจัยพื้นฐานของการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ในรวันดามาจากความยากจนอันเนื่องมาจากประเทศมีคนมากกว่าทรัพยากรจะรับได้ ความแตกต่างด้านชาติพันธุ์เป็นเพียงส่วนประกอบและข้ออ้าง หากความยากจนไม่แพร่หลายประชาชนต่างเผ่าพันธุ์จะอยู่ด้วยกันโดยปราศจากปัญหา