ขายตรง ฮาลาลหรือไม่?

การขายตรง เป็นเรื่องที่ในหมู่ผู้รู้ศาสนาอิสลามมีการถามและถกกันมาก สุดท้ายมีข้อวินิจฉัยว่า ขายตรงเป็นหะรอม หรือต้องห้าม สำหรับมุสลิม โดยให้เหตุผลว่า
 1. มีองค์ประกอบเกี่ยวข้องกับเรื่องดอกเบี้ย
 2. มีเรื่องหลอกลวง คลุมเคลือ และการพนัน
 3. มีส่วนที่เป็นการได้ทรัพย์ผู้อื่นโดยมิชอบ
 4. ไม่ได้มีเป้าหมายหลักเพื่อการซื้อสินค้า แต่เป็นการได้เงินรายได้ที่เลือนลอย หรือการได้ไปท่องเที่ยว

สรุปว่า ขายตรงไม่ฮาลาล

สคบ.ได้พยายาม รวบรวมลักษณะปัญหาที่เกิดจากการขายตรงพบว่ามีเรื่องของ สินค้าไม่ถูกต้อง ไม่มีฉลากสินค้า สินค้าไม่มีคุณภาพไม่ได้มาตรฐาน ไม่ได้รับการตรวจพิจารณา มีการโฆษณาที่เป็นเท็จ ราคาสินค้าแพง บริการหลังการขายไม่มีโดยเฉพาะพวกที่ขายในลักษณะหาบเร่ตามต่างจังหวัดซึ่งก็ถือว่าเป็นการขายตรงอย่างหนึ่งเหมือนกัน
 
สาเหตุที่มุสลิมห้ามทำธุรกิจดังกล่าว     เหตุผล (หรืออิลละฮฺ) ที่บรรดานักกฎหมายอิสลามต่างมองว่าการทำธุรกิจรูปแบบนี้เป็นที่ต้องห้าม(หะรอม)นั้น
อาจสรุปเป็นข้อๆได้ดังนี้
 
1.เป็นธุรกิจที่มีองค์ประกอบในเรื่องดอกเบี้ยทั้งนี้เพราะสมาชิกใช้เงินเพียงเล็กน้อยในการสมัครเป็นสมาชิก, อัลกุรฺอานตรัสว่า
وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا
 
“และพระองค์อัลลอฮฺทรงอนุมัติการค้าขาย (แต่) ทรงห้ามเรื่องริบา (ดอกเบี้ย)”
 
2. ธุรกิจนี้เป็นธุรกิจที่มีการหลอกลวง คลุมเครือและเป็นการพนัน เพราะมีการใช้กลยุทธ์ต่างๆในการดึงสมาชิก มีการโฆษณาชวนเชื่อและหลายบริษัทก็มีการโกงสมาชิก ผู้อยู่ส่วนบนของเครือข่ายก็มีการใช้แรงและผลงานของคนที่อยู่ด้านล่างของสายทั้งที่บางครั้งคนที่อยู่ด้านล่างสายอาจขายได้มากกว่าหรือมีผลงานมากกว่า นอกจากนี้ยังเป็นการพนันหรือการเสี่ยงโชคเพราะผู้เข้าร่วมอาจหาสมาชิกใหม่ได้ก็จะได้แต้มหรืออาจจะหาไม่ได้ก็จะขาดทุน, พระองค์อัลลอฮฺทรงตรัสว่า
 
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَالْمَيْسِرُ وَالأَنْصَابُ وَالأَزْلاَمُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطَانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ
 
“โอ้บรรดาผู้ศรัทธาทั้งหลาย แท้จริงค็อมรุน (สิ่งมึนเมา), การพนัน, หินที่เชือดสัตว์เพื่อบูชา และการเสี่ยงทาย เป็นสิ่งโสมมจากการงานของชัยฏอน สูเจ้าจงหลีกห่างจากสิ่งนั้น หวังว่าสูเจ้าจะประสบความสำเร็จ”
ท่านรสูลุลลอฮฺกล่าวว่า
« مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مِنَّا »
 
“บุคคลใดที่คดโกง ไม่ใช่พวกของเรา”
หุก่มการซื้อขายที่มีการหลอกลวงและการพนันแฝง
การหลอกลวง และการพนันเป็นการทำธุรกรรมที่เป็นอันตรายนำมาซึ่งความหายนะและเป็นสิ่งต้องห้าม มันทำให้ครอบครัวธุรกิจใหญ่ๆยากจนลง ทำให้คนบางกลุ่มร่ำรวยโดยไม่ต้องออกแรงและอีกกลุ่มยากจนลงโดยไม่ถูกต้อง นำมาซึ่งการฆ่าตัวตาย เป็นศัตรูกัน เกลียดชังกัน และทั้งหมดนี้ก็คือการงานของมารชัยฏอน
พระองค์อัลลอฮฺทรงตรัสว่า
إِنَّمَا يُرِيدُ الشَّيْطَانُ أَنْ يُوقِعَ بَيْنَكُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ فِي الْخَمْرِ وَالْمَيْسِرِ وَيَصُدَّكُمْ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَعَنِ الصَّلاَةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ
 
ความว่า “แท้จริงชัยฏอนต้องการทำให้เกิดการเป็นศัตรูและการเกลียดชังกันระหว่างสูเจ้า ในเรื่องค็อมรุน (สิ่งมึนเมา) และการพนัน และมันจะหันเหสูเจ้าออกจากการรำลึกถึงอัลลอฮฺและการนมาซ ดังนั้นสูเจ้าจะยุติไหม”
 
การขายแบบฉ้อโกง หลอกลวงจะนำมาซึ่งความเสื่อมเสียที่ยิ่งใหญ่ 2 ประการด้วยกัน คือ
ประการแรก คือการกินทรัพย์สินของผู้อื่นโดยวิธีที่ไม่ถูกต้อง โดยที่ฝ่ายหนึ่งขาดทุนโดยไม่ได้อะไรเลย และอีกฝ่ายได้กำไรโดยไม่มีความเสี่ยงว่าจะขาดทุนเลย
พูดอีกในหนึ่งก็คือเพราะมันเป็นสิ่งค้ำประกันและเป็นการพนันนั้นเอง

ประการที่สอง คือการสร้างความเป็นศัตรู และความเกลียดชังกันระหว่างคู่ตกลงซื้อขายทั้งสองฝ่ายพร้อมกับการสร้างความอาฆาตแค้นและการเผชิญหน้ากัน
 
3. เป็นธุรกิจเกี่ยวกับการบริโภคทรัพย์ของผู้อื่นโดยมิชอบ เพราะมีเก็บค่าสมาชิกโดยมิได้มีสิ่งแลกเปลี่ยน บางบริษัทอาจมีค่าสมัครที่มากโดยที่สมาชิกไม่ได้อะไรเลยโดยเฉพาะหากสมาชิกดังกล่าว ไม่อาจหาสมาชิกเพิ่มหรือขายสินค้าได้ และคนที่ได้กำไรที่แท้จริงก็คือบริษัทนั้นเอง, พระองค์อัลลอฮฺได้ตรัสว่า
 
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ
 
“โอ้บรรดาผู้ศรัทธาทั้งหลาย สูเจ้าจงอย่ากินทรัพย์สินในระหว่างสูเจ้าโดยมิชอบ (อธรรม)”
 
4. ผลิตภัณฑ์ไม่ได้เป็นเป้าหมายหลักของการเข้าร่วมซื้อสินค้าหรือเป็นสมาชิกแต่เป้าหมายหลัก คือเม็ดเงินและรายได้ที่อาจเป็นจริงหรือเลื่อนลอยก็ได้ หลักวิชาฟิกฮฺ (นิติศาสตร์อิสลาม) กล่าวว่า
العبرة في العقود بالمقاصد والمعاني لا الالفاظ والمباني
 
“การทำข้อตกลงต่างๆ นั้นต้องดูที่เจตนาและความหมายไม่ใช่คำพูดหรือ รูปแบบโครงสร้างภายนอก”
 
ธุรกิจขายตรงในบ้านเรานั้น เจตนาคือเอาวัตถุมาล่อลวง บ้าน,รถ,ที่ดิน, และท่องเที่ยวต่างประเทศ
จริงอยู่การค้าขายเป็นสิ่งที่มีริสกี แต่ถ้าเมื่อใดที่การค้าขายนั้น รบกวนผู้อื่น สร้างความลำบากใจให้ผู้อื่นก็มิควรกระทำ เพราะต้องไปชักชวนคนนั้นคนนี้ แล้วต้องสมัครสมาชิกในราคาแสนแพง
แต่สมาชิกบางคนไม่ต้องการขายของ ทั้งที่กิจการนั้นเป็นหน้าที่ของตนที่จะต้องขายของแต่กลับมุ่งเน้นการขยาย ดาวไลน์ (สมาชิก) ของตนเองวาดฝันว่าจะมีคนทำงานให้....และบุคคลเหล่านี้เวลาไปหาใครๆ
 
เขาจะไม่เสนอขายของ แต่จะเสนอให้เป็นสมาชิกเพื่อซื้อของ โดยอ้างว่าจะได้ในราคาถูก เพื่อหวังให้คุณหรือใครมีสภาพเป็นดาวน์ไลน์ของเขา ไม่ใช่ลูกค้า เวลาชวนใครไปฟังแผนธุรกิจมักจะพูดทำนองว่า "เงินดีมากๆ เป็นข้อดีลำดับต้นๆ" ก็อย่าไปใส่ใจ เพราะเขาเล่นกับความโลภของคนซึ่งมันไม่ยาก คนที่เข้าไปด้วยเหตุผลประมาณนี้ ความคิดจะประมาณว่า หาดาวไลน์ฟิตๆ ให้ได้สัก 1-2 คน ที่เหลือก็รอเวลาเครือข่ายแตกแขนงเท่านั้น"

บทสรุป   การขายตรง หรือธุรกิจ (MLM) นั้นมุสลิมไม่สามารถกระทำได้ เพราะเป็นอาชีพที่ไม่หะลาลสำหรับมุสลิม ซึ่งเมื่อเป็นอาชีพที่ไม่หะลาล รายได้จากอาชีพดังกล่าวจึงถือว่าไม่หะลาลโดยปริยาย ฉะนั้นมุสลิมท่านใดที่ยังประกอบอาชีพข้างต้น ก็ต้องเลิกอาชีพดังกล่าว นั่นถือว่าปลอดภัยที่สุด (วัลลอฮุอะอฺลัม)