ใครๆก็เป็นโรคทางจิตได้

ช่อง YouTube "Mental Health for Everyday Life" หรือ "生活に役立つメンタルヘルス【精神科医とカウンセラーが解説】" ได้เผยแพร่คลิปวิดีโอชื่อ "10 โรคทางจิตที่อันตรายจริง ๆ [อธิบายโดยจิตแพทย์]" โดยคลิปนี้พยายามอธิบายให้คนทั่วไปเข้าใจว่า "โรคทางจิต" ไม่ใช่เรื่องไกลตัว ไม่ใช่เรื่องของคนอ่อนแอ และ ไม่ใช่เรื่องที่เกิดจากการคิดมากเพียงอย่างเดียว แต่เป็นปัญหาสุขภาพที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของสมอง ร่างกาย จิตใจ พันธุกรรม และ สภาพแวดล้อมที่แต่ละคนเผชิญอยู่ร่วมกันอย่างซับซ้อน ซึ่งปัจจุบันมีคนทั่วโลกเกือบ 970 ล้านคน ที่กำลังเผชิญกับปัญหาสุขภาพจิตในรูปแบบใดรูปแบบหนึ่ง แม้ว่าความรุนแรงของโรคทางจิตบางชนิด จะลดลงเมื่อเทียบกับอดีต และ การรักษาจะมีประสิทธิภาพมากขึ้น แต่จำนวนคนที่รู้สึกว่าการใช้ชีวิตประจำวันเป็นเรื่องยาก กลับมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เพราะโลกสมัยใหม่เต็มไปด้วยความเครียด ความกดดัน ความไม่แน่นอน และ ความเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็ว

ในคลิปวิดีโอมีการยกตัวอย่างโรคทางจิต ที่พบได้บ่อย 10 ประเภท โดยเริ่มจาก "โรคซึมเศร้า" ซึ่งถือเป็นหนึ่งในโรคทางจิตที่พบมากที่สุด และ คิดเป็นสัดส่วนประมาณ 1 ใน 3 ของผู้ป่วยทางจิตเวชทั้งหมด หลายคนเข้าใจผิดว่า "คนเป็นโรคซึมเศร้าจะต้องเศร้าตลอดเวลา" แต่ในความเป็นจริงอาการของโรคมีมากกว่านั้น ผู้ป่วยจำนวนมากมีอาการนอนไม่หลับ เหนื่อยง่าย ไม่มีแรง สมาธิลดลง ปวดหัว ปวดหลัง หรือ รู้สึกว่าร่างกายไม่ปกติ อาการทางกายเหล่านี้มักทำให้คนเข้าใจผิดว่า "เป็นเพียงความเหนื่อยจากการทำงาน หรือ พักผ่อนน้อยเกินไป" จึงไม่ได้รับการรักษาที่ถูกต้อง น่าเป็นห่วงว่ามากกว่าร้อยละ 60% ของผู้ที่เป็นโรคซึมเศร้า ยังไม่ได้เข้ารับการรักษา ทำให้หลายคนต้องทนทุกข์อยู่กับอาการเป็นเวลานาน โดยไม่รู้ว่าตัวเองกำลังป่วยอยู่...

โรคต่อมาคือ "โรควิตกกังวล" ซึ่งทำให้ผู้ป่วยรู้สึกกังวล กลัว หรือ ระแวงเกี่ยวกับเรื่องต่างๆมากเกินกว่าปกติ ถึงแม้จะไม่มีอันตรายจริงก็ตาม บางคนกังวลเรื่องงาน บางคนกังวลเรื่องสุขภาพ หรือ กังวลเกี่ยวกับอนาคตจนส่งผลต่อการนอน การทำงาน และ การใช้ชีวิตประจำวัน โรคนี้เป็นหนึ่งในโรคที่พบได้บ่อยมากในสังคมยุคปัจจุบันที่เต็มไปด้วยความกดดัน

จากนั้นมีการอธิบายถึง "โรคย้ำคิดย้ำทำ" ซึ่งเป็นภาวะที่ผู้ป่วยมีความคิดบางอย่าง วนเวียนอยู่ในหัวซ้ำๆจนไม่สามารถหยุดคิดได้ และ มักต้องทำพฤติกรรมบางอย่างซ้ำๆเพื่อบรรเทาความกังวล เช่น ล้างมือซ้ำหลายครั้ง ตรวจประตูซ้ำหลายรอบ หรือ เช็กสิ่งต่างๆอยู่ตลอด ถึงแม้ว่าตัวผู้ป่วยจะรู้ว่าพฤติกรรมเหล่านั้นมากเกินไป แต่ก็รู้สึกควบคุมตัวเองได้ยาก

อีกโรคหนึ่งที่สำคัญคือ "โรคอารมณ์ 2 ขั้ว" ซึ่งมีลักษณะเด่น คือ อารมณ์ของผู้ป่วยจะสลับไปมาระหว่างช่วงซึมเศร้ากับช่วงคลั่งไคล้ ในช่วงซึมเศร้าจะรู้สึกหมดหวัง ไม่มีแรง และ เศร้ามาก แต่ในช่วงคลั่งไคล้กลับมีพลังงานสูงผิดปกติ พูดมาก นอนน้อย ใช้เงินฟุ่มเฟือย หรือ ทำสิ่งเสี่ยงโดยไม่คิดหน้าคิดหลัง ซึ่งปัญหาสำคัญคือโรคนี้มักเริ่มต้นด้วยอาการซึมเศร้า ทำให้แพทย์หรือแม้แต่ตัวผู้ป่วยเองเข้าใจว่า "เป็นโรคซึมเศร้าธรรมดา" ส่งผลให้การวินิจฉัยโรคอาจล่าช้า และ บางครั้งแทบจะแยกไม่ออกจากภาวะซึมเศร้าในระยะแรก

คลิปวิดีโอยังกล่าวถึง "โรคจิตเภท" ซึ่งเป็นโรคที่ส่งผลต่อการรับรู้ความเป็นจริง ผู้ป่วยอาจมีอาการหลงผิด เชื่อในสิ่งที่ไม่เป็นจริง หรือ ได้ยินเสียงที่คนอื่นไม่ได้ยิน หลายคนมักเข้าใจผิดว่า "โรคจิตเภท" คือ โรคหลายบุคลิก แต่จริงๆแล้วเป็นคนละโรคกัน โรคจิตเภทเกี่ยวข้องกับการรับรู้ ความคิด และ การตีความโลกที่ผิดเพี้ยนไปจากความเป็นจริง

นอกจากนี้ยังมีการพูดถึง "ความผิดปกติทางบุคลิกภาพ" ซึ่งเป็นกลุ่มโรคที่ส่งผลต่อรูปแบบความคิด อารมณ์ และ พฤติกรรมของบุคคลอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน จนกระทบต่อความสัมพันธ์ การทำงาน และ การใช้ชีวิต ผู้ป่วยบางคนอาจมีปัญหาในการควบคุมอารมณ์ รู้สึกกลัวการถูกทอดทิ้ง หรือ มีความสัมพันธ์กับผู้อื่นที่ไม่มั่นคง

อีกภาวะหนึ่งคือ "โรคปรับตัว" ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อบุคคลเผชิญกับ เหตุการณ์เปลี่ยนแปลงในชีวิต เช่น การสูญเสียคนรัก การตกงาน การย้ายบ้าน หรือ การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ แล้วไม่สามารถปรับตัวต่อสถานการณ์เหล่านั้นได้ ทำให้เกิดความเครียด ความเศร้า หรือ ปัญหาในการใช้ชีวิต ถึงแม้อาการจะไม่รุนแรงเท่าโรคบางชนิด แต่ก็ส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตได้มาก

สำหรับ "โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ" ก็เป็นภาวะที่เกิดขึ้นหลังจากเผชิญเหตุการณ์รุนแรง เช่น อุบัติเหตุ สงคราม ภัยพิบัติ หรือ การถูกทำร้าย ผู้ป่วยอาจมีภาพเหตุการณ์ย้อนกลับเข้ามาในความทรงจำ ฝันร้าย หวาดกลัว หรือ หลีกเลี่ยงสิ่งที่ทำให้นึกถึงเหตุการณ์นั้น ถึงแม้เวลาจะผ่านไปนานแล้วก็ตาม... และ สิ่งที่น่าสนใจคือ มีการกล่าวถึง "โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนขวัญ" แบบซับซ้อน หรือ "โรคเครียดหลังเหตุการณ์สะเทือนใจที่ซับซ้อน" ซึ่งได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการ มากขึ้นในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ภาวะนี้ไม่ได้เกิดจากเหตุการณ์รุนแรงเพียงครั้งเดียว แต่เกิดจากการเผชิญความเครียด หรือ การถูกทำร้ายซ้ำๆเป็นเวลานาน เช่น การถูกกลั่นแกล้งในโรงเรียน การถูกทำร้ายในครอบครัว หรือ การอยู่ในความสัมพันธ์ที่เป็นพิษเป็นเวลาหลายปี ผู้ป่วยมักมีปัญหาเกี่ยวกับการควบคุมอารมณ์ ความรู้สึกมีคุณค่าในตัวเอง และ ความสัมพันธ์กับผู้อื่น

อีกกลุ่มหนึ่งคือ "ปัญหาการเสพติด" ซึ่งไม่ได้หมายถึงแค่การติดแอลกอฮอล์หรือยาเสพติดเท่านั้น แต่ยังรวมถึงการติดการพนัน การติดเกม ติดสื่อโซเชียล หรือ พฤติกรรมอื่นๆ ที่ไม่สามารถควบคุมได้จนส่งผลเสียต่อชีวิต การเสพติดถูกมองว่าเป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับ ระบบการให้รางวัลในสมอง ไม่ใช่แค่เรื่องของการขาดวินัยหรือการไม่มีความตั้งใจ

สาระสำคัญที่วิดีโอต้องการสื่อ คือ "โรคทางจิตไม่ได้เป็นเรื่องแปลกประหลาด และ ไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับคนบางกลุ่มเท่านั้น" ในโลกปัจจุบันที่เต็มไปด้วยความเครียด ความกดดันทางเศรษฐกิจ ปัญหาความสัมพันธ์ และ ความไม่แน่นอนของอนาคต ทุกคนมีโอกาสเผชิญปัญหาสุขภาพจิตได้ ไม่ว่าจะเป็นเด็ก วัยรุ่น ผู้ใหญ่ หรือ ผู้สูงอายุ ดังนั้นการสังเกตอาการของตนเอง และ สังเกตคนรอบข้างจึงเป็นเรื่องสำคัญ!! หากมีอาการที่ส่งผลต่อการใช้ชีวิตเป็นเวลานาน ไม่ควรมองว่าเป็นเพียงความอ่อนแอ หรือ เรื่องที่ต้องอดทนเอาเอง

ในช่วงท้าย คลิปวิดีโอเน้นย้ำว่า "ปัจจุบันความรู้ทางการแพทย์และจิตเวชได้พัฒนาไปมากแล้ว การรักษาโรคทางจิตมีประสิทธิภาพกว่าสมัยก่อนอย่างมาก ทั้งการใช้ยา การทำจิตบำบัด และ การดูแลแบบองค์รวม หลายโรคสามารถควบคุมอาการ หรือ รักษาให้ดีขึ้นได้อย่างชัดเจน หากได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้องจากผู้เชี่ยวชาญ" และ ข้อความสำคัญที่สุดของวิดีโอ คือ "โรคทางจิตเป็นโรคที่สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน แต่ก็เป็นโรคที่สามารถรักษาและฟื้นฟูได้เช่นกัน!! การขอความช่วยเหลือไม่ใช่เรื่องน่าอาย แต่เป็นก้าวแรกที่สำคัญ ในการกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีอีกครั้ง..."